ولایت تکوینی انبیاء و ائمه علیهم‌السلام

بنابراین باید بدانیم که تنها یک اراده در جهان وجود دارد و آن هم ارادۀ پروردگار متعال است. اگر ما عملی انجام دهیم [در ابتدا] این قدرت را در خود می‌بینیم. اما اگر انسان لحظه‌ای تأمل و تفکر کند می‌فهمد که این قدرتی که در ما وجود دارد، یک توانایی و قدرت استقلالی نیست؛ بلکه از عطایا و نعمت‌های خداست. اگر اراده کند, آن را از ما سلب می‌کند و می‌گیرد؛ و اگر بخواهد, آن را در ما نگه می‌دارد.

این همان ولایت تکوینی در محدودۀ وجود ماست؛ این همان ولایت است. همین ولایت در وجود ملائکه نیز قرار داده شده است: ﴿فَالمُدَبِّراتِ أمْراً﴾.¹ و ملائکۀ عذاب و رحمت و غضب، و فرشتگانی که به‌سوی اقوام لوط و صالح و شعیب و یونس فرستاده شده‌اند، تمام اینها این قدرت را در وجود خودشان می‌یابند و واقعاً خود آنها این کارها را انجام می‌دهند. فرشته‌ای که به‌سوی قومی فرستاده می‌شود، این قدرت [عذاب یا رحمت] را در خود می‌بیند و این‌گونه عمل می‌کند. اما اگرچه او این قدرت را در خود می‌یابد، درعین‌حال می‌بیند که این از طرف پروردگار است. ولی ما از این مسئله غافلیم؛ ما این قدرت را در وجود خود می‌بینیم، و آن را از خدا نمی‌دانیم؛ ولی اگر تأمل کنیم, به این ادراک خواهیم رسید که از جانب خداست. البتّه هیچ شک و شبهه‌ای نیست که ما قدرت [و اختیار] داریم؛ ما چوب و آهن نیستیم؛ اما درعین‌حال، این قدرت از جانب پروردگار است.

این همان نظر استقلالی و نظر آلی است. نگاه استقلالی باطل است و نگاه آلی صحیح است. نگاه آلی با اینکه ثابت می‌کند این قدرت واقعاً در انسان وجود دارد، درعین‌حال ثابت می‌کند که از طرف خداوند متعال است.

الآن [با مثالی این مسئله را] ثابت می‌کنیم: ما قدرت حرکت و کار و غیره داریم و این قدرت به‌واسطۀ موادی حاصل شده است که از آن بهره می‌بریم: هوا و اکسیژن، آب و غذا (از قبیل نان و میوه و سبزی‌جات). اگر پنج روز غذا نخوریم, نمی‌توانیم حرکت کنیم؛ اگر دو روز آب ننوشیم، قادر به حرکت نخواهیم بود؛ اگر یک دقیقه نفَس نکشیم، می‌میریم.