حقیقتِ ولایت

اگر مردم دعا کنند که خداوند متعال در این چاه، آب قرار دهد و [اجابت شود و] از آن وضو بگیرند، می‌گویند: «این معجزه است!» اما اگر به صحن حرم بروند و شیر آب را باز کنند و از آن وضو بگیرند، می‌گویند: «این معجزه نیست!» اما در نزد عارف هر دو معجزه است؛ این از جانب خداوند متعال است و آن هم به‌اذن خداوند متعال است.

یعنی قدرت و مشیّت از پروردگار است. و این مسئله ارتباطی به «اختیار» ندارد، بلکه آن مسئلۀ دیگری است؛ اما فلاسفه، نفس قدرت و اراده را «وحدت فعل خارجی در عالَم» می‌نامند؛ آنها قائل به نظریۀ وحدت فعل و وحدت صفت و وحدت ذات هستند. این مورد، وحدت فعل است؛ یعنی یک فعلِ واحد از پروردگار صادر می‌شود و با اراده و مشیّت او در عالم خارج تحقق می‌یابد و ما آن را می‌بینیم و احساس می‌کنیم.¹

پس ﴿وَ إِذۡ تَخۡلُقُ مِنَ ٱلطِّينِ كَهَيۡـَٔةِ ٱلطَّيۡرِ بِإِذۡنِي﴾ یعنی: اگر من تو را بر همین خلق کردنِ عادی در عالم خارج قادر نمی‌ساختم، تو هرگز نمی‌توانستی آن را انجام دهی. همان‌طور که مثلاً وقتی انسان مریض می‌شود، آیا می‌تواند راه برود؟ ابداً! بلکه در رختخواب می‌افتد؛ حتی دستش را هم نمی‌تواند حرکت دهد! در اینجا خداوند متعال قدرتی برای حرکت به او نداده است. اما اگر شفا پیدا کند و سلامتی خود را به‌دست آورَد، دستش را حرکت می‌دهد و راه می‌رود و می‌نشیند.

خداوند در همین باره می‌فرماید:

﴿وَأَنَّهُۥ هُوَ أَضۡحَكَ وَأَبۡكَىٰ * وَأَنَّهُۥ هُوَ أَمَاتَ وَأَحۡيا * وَأَنَّهُۥ خَلَقَ ٱلزَّوۡجَيۡنِ ٱلذَّكَرَ وَٱلۡأُنثَيٰ﴾.²

و حضرت موسی علیه السّلام³ می‌فرمود: ﴿وَإِذَا مَرِضۡتُ فَهُوَ يشۡفِينِ﴾؛⁴ «و چون مریض شوم، او کسی است که مرا شفا عطا می‌نماید»، نه آسپرین و استامینوفن و پانادول و امثال‌ذلک! نه‌خیر! بلکه او مرا شفا می‌دهد. اما شفای خداوند متعال ممکن است بلا واسطه یا باواسطه باشد. بلا واسطه مانند دعای یک ولیّ الهی که مثلاً با قرائت سورۀ حمد شفا می‌دهد.