حقیقتِ ولایت

[همچنین] ائمه و حتی اولیای الهی اگر بخواهند در اشیاء تصرف کنند، در خودِ شیء در عالَمِ خارج تصرف نمی‌کنند، بلکه همان‌طور که عرض کردم در ملکوت آن تصرف می‌کنند. به‌عنوان مثال، در روایات می‌بینیم که بعضی از اصحاب امام باقر علیه السّلام به صحرا رفتند و زیر درخت خشکیده‌ای که تمام برگ‌های آن ریخته بود، نشستند. امام باقر علیه السّلام در درخت تصرف نمود، ناگهان برگ‌های درخت رویید و از آن رطب تازه فرو ریخت.¹ امام علیه السّلام چگونه در این درخت تصرف کرد؟ [درحالی‌که] ایشان در زیر درخت نشسته بودند و این درختِ خشکیده، هیزم بود و در خورِ آتش درست‌کردن و اشتعال! فایده‌ای در آن چوب نبود! اما با نیت امام علیه السّلام و خواست و همت ایشان، یعنی با اراده و عزمِ حضرت بر ایجاد این مسئله در عالم خارج، این درختِ خشکیده در لحظه‌ای سبز و دارای رنگ و میوه شد. همان‌طور که در داستان حضرت مریم خداوند می‌فرماید: ﴿وَهُزِّيٓ إِلَيۡكِ بِجِذۡعِ ٱلنَّخۡلَةِ تُسٰقِطۡ عَلَيۡكِ رُطَبٗا جَنِيا﴾.²

جایگاه «اذن» خداوند در تصرفات تکوینی

مسئلۀ مهم در این جریان این است که آیا این تصرفات در عرضِ تصرف پروردگار قرار دارد یا در طول آن. منشأ اینکه برخی افراد ولایت تکوینی را انکار می‌کنند این است که این تصرفات را بدون اذن خداوند متعال می‌پندارند؛ و ما ابداً این ادعا را نمی‌پذیریم و آن را جدّاً باطل می‌دانیم.

تصرف بندگان (انبیاء و ائمه و اولیاء) در این امور تنها با اذن خداوند متعال صورت می‌گیرد. و مُراد از اذن، اذن ظاهری نیست که قابل شنیدن باشد؛ به‌نحوی که خداوند را بخواند و سپس خداوند او را اجابت کند و مثلاً به او بگوید: «من ماه را برای تو دو قسمت می‌کنم»، درحالی‌که مثلاً مردم این اجابت را نشنوند، اما خودِ پیامبر بشنود؛ این صحیح نیست! بلکه این مسئله با ارادۀ خودِ پیامبر صورت می‌گیرد؛ از این‌جهت که او بندۀ خداست و به مرتبۀ تقوا و به مرتبه‌ای رسیده است که ما به آن نرسیده‌ایم؛ به همین جهت پروردگار به او تمکّن و قدرتِ انجام این کار را داده است. این امکان و قدرت و توانمندی بخشیدن، همان اذن خداوند متعال است. به عبارت دیگر، پیامبر برای این تصرف، احتیاج به اخذ اجازه از خداوند متعال ندارد که مثلاً وضو بگیرد و دو رکعت نماز بخواند و بعد به درگاه خداوند متعال دعا کند تا این تغییر خارجی را برای او ایجاد کند؛ بلکه خودش این کار را به‌واسطۀ نفس خود انجام می‌دهد. او به این مرتبه رسیده است که عبد مطیع خداوند متعال شده است: