عرفان چیست و عارف کیست؟

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

و صلّی الله علی سیدنا و نبینا محمّد و آله الطاهرین

و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین

اللَهمّ صل علی‌محمّد و آل‌محمّد

عدم صلاحیت افراد عادی برای تبیین مبانی اولیای الهی

حدود یکی دو سال پیش بود که جمعی از متصدیان و دست‌اندرکاران این برنامه کنگرۀ تجلیل از شخصیت عارف کامل، و سالک واصل، استادِ مرحوم والد ما حضرت علاّمه طهرانی رضوان الله علیه ـ که مرحوم سیدهاشم حدّاد قدس الله سرّه بود ـ تماس گرفتند و اظهار لطف کردند که راجع به شخصیت مرحوم حدّاد مطالبی را بنده به عرضشان برسانم. البتّه بنده در همان موقع عرض کردم ـ در واقع بدون هیچ‌گونه مجامله و شکسته نفسی ـ که بنده قابلیت توضیح و تبیین مبانی و منهاج و شخصیت این بزرگوار را ندارم، و این مسئله از باب تواضع و اینها نبوده بلکه از باب واقعیت بوده است و الآن هم نسبت به این مسئله، بنده همین مطلب را عرض می‌کنم.¹ زیرا افق متعالی اولیای الهی در حدود ادراک و تصور ما نیست؛ و تا یک فرد از نقطه نظر فعلیّت و مرتبۀ تجرّد به‌همان منزلت و مرتبت نرسیده باشد، نمی‌تواند از روحیات و شخصیات این‌گونه افراد پرده بردارد و هرچه هم که سخن می‌گوید در محدودۀ ادراک خودش است. به قول مولانا قدس الله سره: مادح خورشید، مدّاح خود است.² فقط همین‌قدر مادح خورشید می‌تواند بگوید که من خورشید را دیدم و نور او را مشاهده کردم همین. دیگر این نور از کجا ساطع می‌شود و در مبداء و منبع نور چه مسائلی می‌گذرد، ابدا خبر و اطّلاع ندارد. چهار دقیقه به خورشید نگاه کند چشمش کور می‌شود! چطور می‌تواند از خورشید و از خصوصیّاتش مطلب را بیان کند و توضیح بدهد کما هو هو؟!

لذا اعتقاد بنده بر این است که نسبت به حالات و خصوصیّات اولیای الهی، یعنی آن کسانی که به مقام معرفت تامّه رسیده‌اند و تجرّد تامّ را تجربه کرده‌اند و به‌عبارت و اصطلاح اهل معرفت به فناء ذاتی موفّق شده‌اند و در مرتبۀ بقاء آثار و خصوصیّاتی از آنها نمایان است، به‌واسطۀ آن آثار و خصوصیّات انسان می‌تواند تا حدودی نسبت به حالات آنها و شخصیت آنها اطلاعی پیدا بکند و اما اینکه در آن موقعیت چه چیزی هست و چه خبرهایی هست، این مسائل اصلاً در افق ذهن ما نمی‌گنجد. و به قول ظاهراً شمس تبریزی استاد مولانا جلال‌الدّین بلخی ـ رضوان الله علیهما ـ می‌فرماید که: