صداقت مهمترین اصل در سیر و سلوک

تحلیلی از فریب خوردن برخی علماء دوران مشروطه

در خیلی از موارد صرفاً اطلاعات و علم کفایت نمی‌کند؛ آنهایی که در زمان مشروطه گول مسائل و فریب‌های دول مستعمره و آن شیاطین و ابالسه را خوردند آدم‌های بی‌سوادی نبودند، اگر سوادشان بیشتر از بقیّه نبود کمتر نبود، ولی می‌بینیم چطور گول خوردند، چطور فریب خوردند و نمی‌دانستند که پشت قضیّه کیست؟ نمی‌دانستند چه دست‌هایی پشت این مسئله است. وقتی که کار به آنجایی رسید که قرار بر حذف شد یک‌دفعه صبح از خواب بلند شدند دیدند که میرزا کاظم خراسانی از دنیا رفته، چه کسی به او سمّ داده است؟ همان قهوه‌چی که برای آقا و برای افراد دیگر چایی و قهوه می‌آورد، این [عامل] انگلیس بوده است.¹

عزیز من! ما نمی‌گوییم این شخص، این مرد بزرگ [انسان بدی بوده است]، ولی آیا بهتر نبود که انسان در این موارد توجّه به افراد دیگری داشت و به اشخاص دیگری که سوای علم و سوای این اطّلاعات و سوای این معلومات دستشان به یک جاهای دیگر بند بود، [توجه می‌کرد]؟!

آن کسی که می‌گوید بنشینید سر جایتان ـ به ما می‌فرمود ـ و از جایتان تکان نخورید و خواهید دید که چه خواهد شد! او به غیر از علم و سواد و این کتاب‌هایی که ما خواندیم، چیزهایی دیگری را خوانده بود که ما نخواندیم. و لذا می‌بینید عجب! حق با آنها بوده و مطلب دست آنها بوده و ما دستمان خالی بوده است. پس حال باید

إن‌شاءالله امیدواریم که خداوند متعال دست ما را بگیرد، فهم ما را باز کند، ما را در راه و صراط آنها که صراط مستقیم است ما را در آن راه موفّق و بیش‌ازپیش مقضیّ المرام بدارد.

از لطف و بزرگواری رفقا خیلی تشکر می‌کنیم. إن‌شاءالله امیدواریم که هم‌چنان‌که ما همۀ رفقا را از دعا فراموش نمی‌کنیم آنها هم گه‌گاهی به یاد ما باشند، حالا همان یکی‌اش هم بگیرد کافی است. إن‌شاءالله که همیشه مؤید و موفّق.