بحث پیرامون آیه ﴿أقمِ الصلاة لِدُلوکِ الشَّمس﴾ (1)

بنا بر تفسیری که امام علیه السلام فرمودند که دلوک شمس یعنی «دخل وقت‌ الصلاتین»؛ وقت‌الصلاتین هردو داخل می‌شود، صلاة عصر صحیح است و باید نماز ظهر را بخواند چون آن‌ حالت ذُکر برداشته می‌شود، وقتی که برداشته شد حدیث «لا تعاد» اصل صلاة عصر را در اینجا امضا می‌کند.

حالا فرض کنید اگر شخصی یک‌دفعه از خواب بیدار شد و دید چهار دقیقه به غروب مانده است درحالی‌که نماز ظهر و عصر را نخوانده است روی این مفاد، کدام‌یک از دو نماز را باید بخواند؟! نماز ظهر را باید بخواند یا نماز عصر؟! چون الآن دو نماز به او واجب است: یکی نماز ظهر و یکی هم نماز عصر که هردو را هم نخوانده است. اگر ما قائل به وقت اختصاصی باشیم؛ یعنی بگوییم چهار دقیقۀ ابتدای دلوک، وقت اختصاصی ظهر است، پس نماز عصر در وقت اختصاصی باطل است، همان‌طوری‌که در اینجا این‌طور است؛ یعنی چهار دقیقه قبل از مغرب وقت اختصاصی صلاة عصر است پس در اینجا صلاة ظهرش قضا شده است و باید نماز عصر را بخواند.

حالا اگر قائل به هردو شویم؛ یعنی قائل به وقت اختصاصی نیستیم، شارع هردو را بدون وقت اختصاصی واجب کرده است و شرط صلاة عصر را متأخّراً عن صلاة الظهر قرار داده است؛ یعنی اول باید صلاة ظهر را بخواند، بعد صلاة عصر را بخواند درحالی‌که در اینجا بیش از چهار رکعت وقت ندارد. یعنی فقط برای خواندن یک نماز ‌چهار رکعتی فرصت دارد. أربع رکعات؛ إمّا بصلاة الظهر أو صلاة العصر، در اینجا کدام را باید بخواند؟! حالا ببینیم فقهاء چه می‌فرمایند!

تلمیذ: ظهر، چون وقت وجوب ظهر سر جایش هست... .

استاد: عصر هم هست.

تلمیذ: عصر، طبق ترتیب اصلی نسبت به ظهر تأخّر دارد.

استاد: الآن ترتیب در اینجا معنی ندارد. زیرا اگر بخواهد ظهر را بخواند اصل ترتیب دیگر در اینجا ازبین می‌رود چون دیگر عصری نمی‌ماند یعنی موضوع در اینجا منتفی می‌شود؛ سالبه به انتفاء موضوع است. صلاة عصر در وقتی واجب است که متأخّراً عن صلاة ظهر اتیان شود. وقتی شما صلاة ظهر را می‌خوانید دیگر اصلاً فرصتی برای صلاة عصر نیست.