اهمیت حج استحبابی از منظر روایات

اما آنجایی که حضرت می‌فرماید که به آن شخص بگو تا به تو قرض دهد، معلوم است آدم درست‌وحسابی بوده است، فردی بوده است که اهتمام داشته است و حساب و کتاب سرش می‌شده است.

امام صادق علیه السلام می‌فرمایند که افراد را به اداء امانت بسنجید که در ادای امانت چقدر تعهد و التزام می‌پذیرند؛¹ همین‌طور بی‌حساب حرف زدن نیست! که همین‌طور آدم هرچه می‌ِخواهد بگوید و فقط خوب صحبت کند، به این چیزها نیست!

انسان در اینجا متوجه می‌شود که اصلاً به‌طورکلی مسئلۀ استطاعت از مفهوم عرفی و اجتماعی خود خارج می‌شود و همان مفهوم ابتدایی، ساذج و خالص خودش را می‌گیرد؛ مفهومی بدون توجه به فضای حاکم و تحمیلی و تلقین فقهی که از طرف افراد القاء می‌شود. این تتمه‌ای بود که در اینجا مانده بود چون رفقا سؤال کردند، خواستم توضیح بدهم.

بنده یک مثال راجع به مسئلۀ صلاة بیان کردم که در قضیۀ صلاة صحبت و اشکال شد، گفتم که دوباره راجع به این مسئله توضیحی بیان کنم. راجع به صلاة در آیه آمده است: ﴿أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ لِدُلُوكِ ٱلشَّمۡسِ إِلَىٰ غَسَقِ ٱلَّيۡلِ وَقُرۡءَانَ ٱلۡفَجۡرِ إِنَّ قُرۡءَانَ ٱلۡفَجۡرِ كَانَ مَشۡهُودٗا﴾² اقامۀ صلاة برای دُلوک شمس چیست؟ نماز ظهر و عصر است، لذا حضرت می‌فرماید که «صلاة ‌الظهر و العصر».³ آنچه که متفاهم از فهم صلاة ظهر است، این است که صلاة ظهر یک وقت مختص دارد، صلاة عصر یک وقت مختص دارد و اگر هر کدام از این دو صلاة در وقت مختص دیگری انجام بگیرند باطل است، مقتضای قاعده همین است چون نمی‌شود که هردو صلاة را باهم در یک وقت انجام داد، امکان ندارد. گفته‌اند: «به‌نحو وقت متوسط عرفی که مثلاً همان یک دقیقه برای هر رکعت درنظر گرفته شود، این وقت مختص به صلاة ظهر است.» راجع به صلاة عصر هم وقت مختص همان چهار رکعت مانده به استتار شمس است. لذا اگر شخصی به‌جای صلاة ظهر به‌اشتباه، نماز عصر بخواند، چون خیال می‌کرده که نماز ظهر را خوانده است، الآن نماز عصرش در وقت اختصاصی نماز ظهر انجام گرفته است، نمازش باطل است. یا اینکه شخصی نماز ظهر و عصر را نخوانده است مثلاً یک‌مرتبه از خواب بیدار می‌شود، می‌بیند که چهار رکعت بیشتر تا استتار شمس باقی نمانده است اگر بخواهد نماز ظهر را بخواند باطل است چون در وقت اختصاصی نماز عصر است فقهاء هم بر این مسئله فتوا داده‌اند.