اهمیت حج استحبابی از منظر روایات

امام علیه السلام چنین مطلبی را بیان نمی‌کند، مسلّم این است که مسئلۀ حج مسئله‌ای است که قطعاً در مورد وجوب و تکلیف، به‌نحو آکَد و اشدّ است. این مطلبی است که انسان صرف‌نظر از روایاتی که در آنها اطلاق وجود دارد، آن را استنباط می‌کند.

یک مطلب دیگر در اینجا هست که خیلی مطلب دقیقی است که اصلاً بین حجّ واجب و مستحب چه فرقی است؟! من یک وقت از مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ راجع به شرایط نماز مستحب و نماز واجب که شامل وضو، استقبال، حضور قلب و رعایت امثال‌ذلک است سؤال کردم. ایشان فرمودند: «مگر شما در نماز واجب غیر از همان ‌حالی‌ که در نماز مستحب نسبت به توجه به پروردگار دارید، چیز دیگری را هم مدّنظر قرار می‌دهید؟!» یعنی اگر در نماز واجب استقبال داریم، در نماز مستحب هم استقبال داریم. بله! اگر انسان در شرایطی باشد که نتواند رعایت استقبال کند، می‌گویند که رخصةً می‌تواند در حال حرکت هم بخواند و مقداری مسئله راحت‌تر است اما آیا در نماز واجب باید حضور قلب به‌نحو اَتَمّ باشد ولی در نماز استحباب نباشد؟! آیا در نماز واجب طهارت از حدث و خبث لازم است ولی در نماز استحباب لازم نیست؟! آیا آن توجهی که در نماز واجب است، در نماز استحباب ساقط می‌شود؟! اصلاً این‌طور نیست.

وقتی که می‌گویند: «نماز بخوان»؛ یعنی حرکت به‌سوی خدا و آن توجه به‌سوی خدا را انجام بده. حالا فرض کنید که خدای متعال در یک مورد تأکید کرده است اما در یک مورد تأکید نکرده است؛ اما هردو از یک جنس هستند، هردو از یک مقوله و یک توجه هستند، هردو از یک وتیره و یک حقیقت نوعیه هستند.

آیا در روزۀ مستحبی می‌توانید افطار کنید؟! حالا فرض کنید که روزۀ مستحبی می‌گیرید؛ چون روزۀ شما مستحب است، بگویید که حالا یک جرعه آب هم می‌خوریم! روزه باطل می‌شود، فرقی بین وجوب روزۀ واجب و مستحب نیست، هردو یکی است. آیا می‌توانید بگویید که روزۀ مستحبی را چون مستحب است از ظهر می‌گیرم؟! یعنی چون‌که مستحب است از طلوع فجر نمی‌گیریم بلکه صبح تا ظهرش را می‌خوریم و از ظهر شروع به روزه گرفتن می‌کنیم! این روزه باطل است. همان شرایطی که در روزۀ واجب وجود دارند، در روزۀ مستحب هم وجود دارند، مبطلات صوم واجب با صوم مستحب فرق ندارند.