کیفیت حج اجیر

حالا آن شخص مکاری قهراً با اینها حرکت می‌کند، یک حرکت قهری است آیا نفس این حرکت سیر و سفر قهری استطاعت ایجاد می‌کند؟ یا اینکه اگر در اینجا او را کرایه نمی‌کردند او هم حج انجام نمی‌داد و همین‌طور در خانه‌اش می‌نشست یا به یک سفر دیگری غیر از سفر حج می‌رفت.

اینها مسائلی هستند که در ذهن فقهاء خلجان‌هایی را ایجاد کرده‌اند، شاید اینها از بعضی روایات هم این استفاده را کرده‌اند که نیازی به بیان این مسئله نیست.

بابی که در این قضیه باز کرده‌اند، با همان ذهنیت باز شده است؛ یعنی به این عنوان: مجزی بودن حج مکاری یا اجیر «إذا کان مُستَطیعاً»،¹ وقتی که یک شخص در وهلۀ اول به این عنوان نظر می‌اندازد، از خودش سؤال می‌کند که اینها روی چه حسابی چنین عنوانی را برای این فصل باز کرده‌اند؟ برای این روایات چنین چیزی را آورده‌اند در‌حالی‌که ما در روایات این مطلب را نداریم! این روایات، روایاتی است که الآن خدمتتان می‌خوانم. این یک مسئلۀ بسیار مهم است و یکی از نقاط کلیدی استنباط و اجتهاد است که خدمتتان عرض می‌کنم که چرا مسئله به اینجا می‌رسد که فضای فکری انسان در یک سمت حرکت می‌کند.

روایتی از معاویة بن عمّار است که می‌گوید:

سَأَلتُ أَباعبدالله علیه السلام عَن رَجُلٍ حَجَّ عَن غَیرِهِ أیجزِئُهُ ذلک مِن حَجَّةِ الاِسلامِ؟ قالَ: «نَعَم»، قُلتُ: حَجَّةُ الجَمَّالِ تَامَّةٌ أَو نَاقِصَةٌ؟ قالَ: «تَامَّةٌ». قُلتُ: حَجَّةُ الأَجیرِ تَامَّةٌ أَم نَاقِصَةٌ؟ قالَ: «تَامَّةٌ».²

امام علیه السلام در هردو مورد می‌فرمایند که حجش تامّ است. حضرت نمی‌پرسند که آیا این شخص که الآن آمده است، مستطیع بوده است یا درصورت عدم استطاعت به‌عنوان اجیر آمده است؟! الآن افراد زیادی مستطیع هستند ولی چون نوبت آنها برای حج نمی‌شود، می‌گویند که حالا به‌عنوان خدمه شرکت می‌کنیم تا اینکه بعداً نوبت ما بشود.

یا اینکه نیّت آنها نیّت قربت است و گرچه استطاعت دارند اما می‌گویند که به‌عنوان خدمه می‌رویم تا خدمتی به حجاج انجام دهیم. در این‌صورت که مسئله به این کیفیت است، می‌توانیم بگوییم که آنها استطاعت قبلی یعنی استطاعت سابقه دارند اما اگر خادم و اجیر مستطیع نباشد، مسئول کاروان و حَمَله آنها را می‌آورد، حالا یا به آنها اجرت می‌دهد یا اجرت نمی‌دهد و همان صِرف آمدن به آنجا را به‌عنوان اجرت حساب می‌کند.