کیفیت حج اجیر

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

از بحث مواقیت فارغ شدیم و بحث در مورد کیفیت حج و کیفیت اقسام مختلفۀ آن بود که ظاهراً حج نیابتی و کیفیت آن را شروع کرده بودیم. با توجه به اینکه در این قضیه مقداری جای بحث وجود دارد، از این جهت از اینجا شروع کردیم.

همان‌طور که خدمت رفقا و دوستان عرض کردم، در بحث‌های فقهی، ترتیبی را که فقهاء در این قضیه اعمال می‌کنند، انجام نمی‌دهیم؛ بلکه روی آن نکات و فروعی دست می‌گذاریم که محل بحث و نقاش است و نیاز به مقداری تعمّل و تأمل دارد.

بحث راجع به کیفیت حج نیابتی است برای کسی که مستطیع باشد یا نباشد، آیا نائب می‌تواند با وجود استطاعت، خودش حج نیابتی انجام دهد یا نمی‌تواند؟ اگر شخص مقصّر باشد آیا حج نیابتی از او لازم است یا درصورت قصور باید افراد انجام دهند؟ حج نیابتی در زمان حیات یا در زمان ممات، درصورت وصیّت یا عدم وصیت به چه کیفیتی است؟ اینها فروعاتی است که بر این مسئله تعلق می‌گیرد و از همه مهم‌تر اینکه حج نیابتی ـ در زمان حیات یا وفات ـ باید از چه مکانی انجام شود؟ آیا باید از بلد حاج باشد یا حج میقاتی هم کفایت می‌کند؟ همان‌طوری‌که الآن هم حج میقاتی رایج و دارج است و آن را برای حج نیابتی پیگیری می‌کنند. اختلاف و بحث مجزی بودن و عدم مجزی بودنش فروعاتی است که در اینجا باید مطرح شوند.

قبل از اینکه وارد این بحث شویم، به‌عنوان شروع مسئلۀ اجیر مطرح است که قبلاً خدمت رفقا عرض کردیم اگر شخصی را اجیر کنند که خدمه باشد ‌یا پزشکی را اجیر کنند که برای افرادی یا برای کاروانی طبابت کند، حکم حج اینها به چه کیفیتی است. طبعاً ممکن است خیلی از اینها استطاعت نداشته باشند، آیا نفس اجیر شدن موجب استطاعت است یا اینکه شخص باید بعداً عندالاستطاعة دوباره حج را انجام دهد؟ همین‌طور در سایر موارد؛ مثل شخصی که رانندۀ اتوبوسی است او را به مدت یک ماه به خدمت گرفته‌اند و افرادی باهم می‌آیند و برمی‌گردند، در سابق که این‌طور بود. همۀ مردم که اسب، شتر و امثال‌ذلک نداشتند، شخصی مُکاری¹ بود مثلاً شتر، اسب یا قاطر داشت؛ عده‌ای جمع می‌شدند و پول روی هم می‌گذاشتند و با او صحبت می‌کردند و می‌گفتند که ما دو‌ماهه یا سه‌ماهه از تو کرایه می‌کنیم، ما را به آنجا ببر. خلاصه این‌طوری بود، همۀ افراد که مرکب نداشتند یا اگر هم داشتند شاید احتمال خسارت می‌دادند لذا آن مرکب را در منزل خودشان نگه می‌داشتند و خودشان با همین مرکب‌های مکاری که آنها را اکتراء می‌کردند، حرکت می‌کردند.