نکاتی مهم در باب حج و احکام آن

اما مسئله این است که اگر به آن کیفیت میسّر نشد آیا باید انسان حج را ترک کند؟! حالا یک وقت شخصی با این وضعیت نمی‌تواند حج انجام دهد، اشکالی ندارد اما اینجا حضرت در جایی بودند که می‌دانستند آن شخص می‌تواند به این کیفیت حج انجام دهد؛ یعنی این قضیه حکایت از این مطلب می‌کند که این فریضه آن‌قدر اهمیت دارد و برای رشد و تکامل انسان حیاتی است و آن‌قدر مسئلۀ مهمی است ـ ما خبر نداریم ـ که حضرت فرموده‌اند: «حتی اگر می‌توانی با نان و روغن زیتون هم بچه‌هایت را اطعام کنی؛ بکن و آنها را به حج ببر» یعنی مسئله به این کیفیت است، این‌قدر اهمیت دارد. اما الآن دیگر قضایا شکل و صورت دیگری پیدا کرده‌اند و منظور از استطاعت امر دیگری شده و تلقّی از استطاعت یک مطلب دیگر شده است و اصلاً به‌طورکلی این‌گونه مسائل دیگر نسیاً منسیاً و مغفولٌ‌عنها واقع شده‌اند.

اینها نکاتی هستند که فقیه می‌تواند در تشخیص اهمیت موضوع و کیفیت توضیح و تفسیر ملاکات شرعی استفاده کند؛ یعنی این مسائل را مدّنظر قرار دهد. الآن فقهاء صاف می‌گویند: «حج استحبابی است» یعنی همین‌طور یک استحبابی می‌گوییم! حال برفرض که حج استحبابی باشد چطور امام علیه السلام تأکید دارند که در یک مسئلۀ استحبابی زن و بچه‌ات را به‌سختی بینداز اما در قضیۀ واجب وقتی که واجب است، انجام نده، تصورش چطور می‌شود؟! من‌باب‌مثال بگویند: «برای تحصیل طهارت مائیه برای نماز استحبابی باید یک فرسخ بروید، اما برای نماز واجب، لازم نیست»؛ یعنی اگر آب کنار دستت بود که بود و اگر آب نبود تیمم کن! این مطلب با ملاک خود تکلیف جور درنمی‌آید که برای نماز مستحبی یک فرسخ برو و آب پیدا کن ولی برای نماز واجب لازم نیست؛ یعنی اگر دومتری و سه‌متری آب بود طهارت کن، بیش از این لازم نیست؛ حیف است دو قدم جلوتر بروی، نماز را زودتر بخوان! درحالی‌که اهمیت نماز واجب بیشتر است، حالا اگر نگوییم یک اندازه است.