نکاتی مهم در باب حج و احکام آن

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

مختار بودن مکلف در کیفیت اتیان مقدمۀ واجب در بیشتر موارد

همان‌طوری‌که قبلاً ذکر شد تحصیل استطاعت و کیفیتش برعهدۀ خود مکلف است، شارع روی اتیان عمل نظر دارد اما اینکه به چه نحو و کیفیتی اتیان شود مربوط به مکلف است. ممکن است مکلّفی برای رکوب دابّه و اشتراء بلیط طیاره استطاعت داشته باشد ولی ترجیح می‌دهد با ماشین و یا پیاده به حج برود، در اینجا شارع او را ملزم نمی‌کند که چون به این نحوه استطاعت داری پس حتماً باید این سفر را با طیاره انجام دهی و پولت را خرج مقدمه کنی. اتیان مقدمه به اختیار خود مکلف است. همان‌طور که در روایات داریم: بسیاری از ائمه علیهم السلام حج را از مدینه ماشیاً انجام می‌دادند مثلاً راجع به امام موسی بن جعفر علیهما السلام آمده است که به کرّات و مرّات آن حضرت را ماشیاً در راه مکه مشاهده می‌کردند.¹

هم‌چنین دربارۀ امام مجتبی علیه السلام داریم درحالی‌که مرکوب ایشان جلوی حضرت می‌رفتند و این مرکوب‌ها برای خود حضرت بودند اما سوارشان نمی‌شدند و پیاده می‌رفتند،² یا راجع به حضرت سجاد علیه السلام داریم که این سفر را با پای پیاده می‌رفتند.³ واقعاً اینها در چه فضا و عالمی بودند؟!

زمانی که ما مسئلۀ استطاعت را بحث می‌کردیم؛ صحبت راجع به این بود که حضرت امام صادق علیه السلام به یکی از اصحاب می‌فرماید: «چرا زن و بچه‌ات را به مکه نمی‌بری؟!» می‌گوید که هنوز برای من آن‌طور استطاعت پیش نیامده است که بخواهم آنها را ببرم مثلاً نسبت به غذا و ... حضرت می‌فرماید: «أَطْعِمْ عِیالَكَ الْخَلَّ وَ الزَّيْتَ»⁴ این چه مطلبی را می‌رساند؟! چه قضیه‌ای را می‌رساند؟! اینها نکاتی هستند که یک فقیه باید در استنباط به آنها توجه کند نه‌اینکه بگوید: «مقصود حضرت در اینجا حج استحبابی است» مثل مرحوم شیخ حُر که این روایت را بر حج استحبابی حمل کرده است و استطاعت را فوق این میزان از استطاعت خبز و زیت و امثال‌ذلک قرار داده است. ما در مطلب ایشان شبهه داریم که چرا باید این حج، حمل بر حج استحبابی شود؟! یعنی واقعاً اگر شخصی بتواند غذا و طعام خود را در طول سفر خبز و زیت قرار دهد و مریض هم نشود چرا نباید به مکه رود؟! آیا حتماً باید در سفر چلوکباب و خورشت قیمه بخورد و به این کیفیت باشد یا اینکه باید حج را به هر کیفیتی انجام داد؟! اتفاقاً مستحب است که انسان به‌خصوص در سفر حج هم برای خودش و هم برای سایر رفقه و افرادی که با او هستند پول خرج کند و خسیس‌بازی درنیاورد.⁵