کیفیت حج نیابی (1)

آن‌وقت کسی که چنین ملاکی را معیار برای عملش قرار می‌دهد، دیگر تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل که به کجا خواهد رفت و قضیه به کجا خواهد کشید. خلاصه اگر ما به اندازۀ یک‌دهم و یک‌صدمِ اعتمادی که به این مس و کائوچو و پلاستیک و شیشه و امثال‌ذلک داریم، به ملائکه‌ای داشتیم که: ﴿مَلَٰٓئِكَةٌ غِلَاظٞ شِدَادٞ لَّا يَعۡصُونَ ٱللَهَ مَآ أَمَرَهُمۡ وَيَفۡعَلُونَ مَا يُؤۡمَرُونَ﴾¹ کارمان بهتر از این بود، این هم درس اخلاق امروز بود!

حضورتان عرض کنم که بحث میقات تمام شد و موارد تقدّم و تأخّر از میقات هم صحبت شد و روایاتش مطرح شد. حال به خود حج و اجزاء عمره و حج می‌پردازیم تا اینکه ببینیم مواردی که باید مورد فحص قرار بگیرد، چیست.

در این زمینه همان‌طوری‌که کراراً خدمت دوستان عرض کردیم، ما به‌دنبال تقریر مسائل حج نیستیم، مسائل حج مشخص و بدیهی است. مثلاً تلبیه یک امر بدیهی است و اختلافی در آن نیست یا مثلاً سعی و طواف و امثال‌ذلک که در این مسائل اختلاف نیست و به‌طورکلی بحث خارج نباید یک بحث و کلاس مسئله‌گویی و احکام باشد بلکه باید کلاس بحث اجتهادی و مسائلی باشد که مورد اشکال است و استخراج و استنباط آنها از ادلّه‌ای که تا حدودی موجب صعوبت است، این مسائل باید مورد توجه قرار بگیرند و اما سایر مطالب این‌گونه نیستند. حالا فرض کنید که در بحث لبیک، آن جزء آخر، جزء لبیک هست یا نیست، این بحث مهمی نیست، اگر فرد به ادلّه و روایات مراجعه کند خودش متوجه می‌شود اما بحثِ اینکه لبیک جزء برای احرام است یا مقوّم احرام است و یا رکن است که عدم آن، موجب عدم انعقاد احرام و امثال‌ذلک شود، فی‌الجمله اقتضای بحث را دارد.

فعلی‌ٰهذا ما در مسائل حج به آن مسائل مورد اختلاف می‌پردازیم؛ از جملۀ مسائل، مسئلۀ نیابت از حج میقاتی است که در السنۀ فقهاء مورد بحث قرار گرفته است و اینکه آیا در حج نیابتی باید نیابت از موطن متوفّیٰ باشد و یا اینکه از هر جایی می‌تواند متمشی شود. فرض کنید فردی از دنیا رفته است که حج بر ذمّه‌اش مستقر بوده است، الآن ورثه باید از طرف او حج نیابتی انجام دهند، حج بر ذمّۀ میت است که باید از مال او هم انجام شود، خارج از مال او صورت نگیرد یعنی اگر شخصی مستطیع بوده و موفق نشده است که حج انجام دهد ـ عن تقصیرٍ تأخیر انداخته است، عن قصورٍ نبوده است ـ تا اینکه وفات کرد، حج برعهدۀ او است، روایاتش را می‌خوانیم. فعلاً بنده اجمال صورت‌مسئله را عرض می‌کنم، إن‌شاءالله ورود در بحث برای جلسۀ بعد باشد.