بررسی حکم قرائت قرآن در نماز از روی مصحف

عَن الحسن بن زیادٍ الصیقل قال: قلتُ لأبی‌عبدالله علیه السلام: ما تَقولُ فی الرَّجلِ یُصَلّی و هو یَنْظُرُ فی المُصحَفِ یَقرَأُ فیه یَضَعُ السِّراجَ قریباً منه؟ فقالَ: «لا بأسَ بذلك.»¹

حضرت فرمودند که اشکالی ندارد.

اما آن روایتی که در اینجا باعث شبهه شده است، روایت مربوط به علی بن جعفر است که از موسی بن جعفر علیهماالسّلام روایت می‌کند:

عن علی بن جعفر، عن أخیه موسى بن جعفر علیه السلام، قالَ: سألته عن الرجلِ و المرأةِ یَضَعُ المصحفَ أمَامَه یَنْظُرُ فیه و یَقرَأُ و یُصلّی؟ قال: «لا یَعتَدُّ بتلكَ الصَّلاةِ».²

شخصی مصحف را اَمام خودش قرار می‌دهد یعنی مقابل خودش قرار می‌دهد و بعد «ینْظُرُ فیه و یَقرَأُ و یُصلّی»، حضرت فرمودند که نمی‌توان به این نماز اعتنا کرد. اگر دقت کنید متوجه می‌شوید که این روایت با روایت قبل فرق دارد؛ شخص در روایت اول مصحف را در دست می‌گیرد و بعد به‌واسطۀ نور سراج نگاه می‌کند و قرآن را می‌خواند، حضرت می‌فرمایند که نمازش درست است اما در روایت دوم مصحف را به‌دست نمی‌گیرد بلکه مصحف را در مقابلش می‌گذارد، کسی که مصحف در مقابلش قرار دارد باید یک دقت مضاعف کند یعنی اضافه بر آن دقتی که شخص مصحف را در دست گرفته است و همین‌طور نگاه می‌کند و می‌خواند و جلو می‌رود، باید یک دقتِ نظر فی المصحف هم داشته باشد. حالا اگر نور چراغ کم باشد، چشمانش را به‌نحو خاصی می‌کند، آن‌طرف را نگاه می‌کند، این‌طرف را نگاه می‌کند، مقداری نگاه می‌کند، نمی‌دانم این کلمه چیست؟! لذا نگاه کردن به مصحف در مقابل، با نگاه‌کردن به مصحف در دست، زمین تا آسمان فرق می‌کند، حضرت در اینجا می‌فرمایند: اینکه نماز نشد که همین‌طور به مقابلت نگاه کنی و آیه را بخوانی بعد دوباره برای تو شبهه پیدا شود و دقت کنی! این دقت کردن و شبهه پیدا شدن و تأمل کردن، حالت صلاتیّه و ارتباط تو را ازبین می‌برد؛ لذا حضرت نمی‌فرمایند که هذه الصلاة باطلة و حرام بلکه می‌فرمایند: «لا یعتَدُّ بتلكَ الصَّلاةِ». فقهاء از این روایت استفادۀ حرمت کرده‌اند یعنی گفته‌اند که «لا یَعتَدُّ بتلكَ الصَّلاةِ» یعنی نماز باطل است. حضرت نمی‌فرمایند که این نماز باطل شد بلکه می‌فرماید که این چه نمازی است، اینکه نماز نشد. پس عبارت «این چه نمازی است یا اینکه نماز نشد » با «نماز باطل است» دو مطلب است. مثلاً حضرت می‌فرمایند که برو پی کارت با این نماز خواندنت! آخر این نماز شد که می‌خوانی؟! «لا یعتَدُّ» یعنی به این نماز می‌گویند؟! این هم نمازشد؟!