روش بحث خارج

صحبت بنده این است که این فقهاء در هر مسئله‌ای قبل از اینکه سراغ حدیث بروند می‌گویند که اگر ما دلیل پیدا نکردیم، چه‌کار کنیم؟! شما ابتدا بروید اگر پیدا نکردید بعد بگویید که به چه مسئله‌ای مبتلا شدیم! این تفکر که اگر من دلیل پیدا نکردم، از اصل و ریشه غلط است؛ مجتهد را از آنچه که باید اولاً بلا اول بر او القاء شود، دور می‌کند.

تلمیذ: اگر نگاه فرد این باشد که من اولاً و بالذّات آزاد هستم، فقط به همان اندازه که دلیل دلالت کرد دست من بسته می‌شود، چه اشکالی دارد اگر به این معنا تأسیس اصل کنیم؟!

استاد: ببینید من می‌گویم که اصلاً صحبت در این مسئله نیست صحبت در این است که آیا انسان در مواجهۀ با احکام تکلیفی می‌گوید که من آزاد هستم یا به‌عکس، می‌گوید که من مکلف هستم؟! آیا می‌گوید: «خدا مرا رها کرده است و من می‌توانم هر کاری انجام دهم مگر در آنجایی که یقه‌ام را بگیرد»؟! یا اینکه من در هر قضیه‌ای باید ببینم خدا چه گفته است، بعد اگر مطلبی در آنجا به من رسید انجام دهم؟! اتفاقاً قضیه برعکس است؛ یعنی وقتی که انسان خودش را در مقام تکلیف، رقبه و بندۀ مولا بداند و بخواهد آن راه را برود، نمی‌تواند بگوید که خدایا من آزاد هستم مگر آنجایی که خفت من را بگیری، نه! بلکه باید بگوید که خدایا من بندۀ تو هستم مگر در آنجا که خودت رخصت دهی! مسئله به‌عکس است.

یعنی اصلاً برداشت کلامی و اعتقادی این سنخ از فقهاء نسبت به قضیه اشتباه است، از ابتدا باید انسان خودش را بندۀ خدا تصور کند و بگوید: «خدایا هرچه را که تو بفرمایی من باید انجام دهم در ضمن هم اگر من به‌دنبال دلیل و تکلیف رفتم و به آن نرسیدم دوباره نگاه می‌کنم به اینکه تو چه حکمی نسبت به من می‌کنی.» در اینجا بحث مسائل و ادلّۀ عقلیه و امثال‌ذلک پیش می‌آید که آنها هم همان حکم خدا هستند و تفاوت ندارد.