مرتب سازی:
جلسه ۱۱۶
15تلميذ: .... كه فرموديد آن لفظ در واقع كشف از آن نيتي ميكند كه آن در واقع ظهور نفسي ميكند.
استاد: نه! مسأله هم مسأله كشف است و هم مسأله انشاء است. در عقد جنبه جنبۀ انشاء است و آن را به وجود ميآورد. وقتیکه انسان نيت بر يك مسأله را ميكند اين نيت به دو قسم حاصل ميشود: يكي نفسِ خود نيت بدون انجام عمل خارج؛ و اين براي مثل أخرَس است يا مثلا كسي که حتي قادر بر ايماء و اشاره نيست؛ كه نفس خود آن نيت به معناي إخراج ما یَتَمَلّک من النفس و إدخال ما لا یَتَملّک فی النفس، هم خودش إخراج ميكند و هم آن چه را كه در تملّك نيست إدخال ميكند. اين مسأله براي كسي كه نميتواند انجام ميشود. يا فرض كنيد كه من باب مثال در آن بيع معاطاتي و اينها ـ كه اين ظهور خارجي دارد ـ كه به واسطۀ اين ظهور خارجي آن مسألهاي كه در نفس او اتفاق افتاده، آن را محقق ميكند و تثبيت ميكند، به واسطۀ اين ظهور خارجي؛ كه اين كتاب را برميدارد بدون اينكه صحبت كند و بعتُ و اشتَرَيتُ را بگويد ميگذارد آنجا، آن پول را برميدارد ميگذارد اینجا و شما هم سر تكان ميدهيد كه ما به اصطلاح نيّت شما را فهميديم و همين نيت را در خودمان انجام داديم. با اينكه شما هيچ كار نكرديد پول اینجا است، من اين كار را انجام دادم، دست من حركت كرد، كتاب را در اینجا گذاشت و در قبالش آن در اینجا آمد. اين يك روش است.
روش دوم اين است كه اين عمل را با زبان انجام ميدهد. وقتیکه ميگويد: فروختم، آن جنبۀ اخبار ندارد؛ جنبۀ انشاء و ايقاع دارد، اين را انجام ميدهد. من اين را در خودم ايجاد كردم، در نفس خودم تعلق را قطع كردم و اين تعلق را به شما وصل كردم، اين با اين بعتُ اين عمل را در نفس خود انجام ميدهد. بعد آنوقت در خارج ميگويد خب حالا بفرماييد، اين را برميدارد ميگذارد آنجا، پول را برميدارد. آن لفظي را كه ميگويد اخبار نيست، آن ايقاع است به واسطۀ اين لفظ. يعني علاوه بر اين لفظ ـ فقط لفظ را هم نميگويد ـ آن معنا و مفهوم خود لفظ را هم در اینجا مورد توجه قرار ميدهد.