جلسه ۱۰۷

أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم اللَه الرحمن الرحیم

عرض شد در بحث دیروز در باب تمسّک به اصول - که بارها خدمت شما عرض کردم- مسئله به صرف شک در مورد و تصوّر تحقّق علیّت در اجرای اصل برنمی‌گردد بلکه مسئله در اجرای اصل در همه جا باید منطبق با مجاری عقلیه و عرفیه باشد و بنای شارع در اجرای اصل با بنای عرف و سیرۀ‌عقلائیه در این جا تفاوت ندارد مگر در بعضی از مواردی که خود شارع با قرائن و شواهدی آن تحقق علیت را به نحو دیگری برای تکلیف برای تحقق موضوع تصور کرده است که در بعضی از موارد مشاهده می‌شود که بنای شارع بر ترخیص و تسهیل است و در بعضی از موارد بنای شارع بر تضییق است که موارد مشخص است. 

در مسئلۀ دماء و نفوس و أعراض خیلی شارع حساسیت به خرج داده است حتی از سیرۀ عقلائیه در محاکم عمومی و در محاکم بین المللی هم شارع در این جا عنایت خاصی دارد و تضییقات غلاظ و شِدادی را در این گونه موارد اعمال کرده است لذا جریان اصل باید در این جا نسبت به موارد مختلف باشد اما در مسائلی که نسبت به آن مسائل، بنا، بنای بر تسهیل است یا بنا، بنای بر حسن ظن است یا بنا، بنای بر حمل فعل مردم بر صحت است یا بنا بنای عدم ورود به حریم شخصی افراد است یا بنا، بنای عدم دخالت در امور و این مسائل است، شما می‌بیند که شارع در آن جا مسائل را سهل گذاشته است.

مثلا یکی از مواردی که مشاهده می‌شود مورد امامت جماعت است در امامت جماعت باید آن امام عادل باشد در بعضی از روایات هم این مسئله هست این احراز عدالت بعضی آمدند در این جا گفتند شارع گفته است دیگر، شارع گفته احراز عدالت، در این جا بایستی که عدالت احراز شود و احراز آن مقدماتی می‌خواهد همین طور انسان نمی‌تواند بنشیند و تصور کند باید برود تحقیق کند پروندۀ او را دربیاورد از بایگانی و یکی یکی کاغذها را ورق بزند چکار کرده، چکار نکرده؟ چه کسی به او تلفن زده؟ به کی تلفن زده؟ و همین طور سایر اموری که بحمداللَه مضبوط است و ثابت است این برای او حاصل می‌شود که این شخص در علن چه شخصی و چه شخصیتی است آن وقت نماز بخواند یا نخواند آن وقت ما نگاه می‌کنیم می‌بینیم در همین مورد احراز عدالت با قرائن و شواهد به این کیفیت شارع عمل نکرده است یعنی به این نحوه نبوده که با این دقت و با این خصوصیت حضرت می‌فرمایند که نگاه کن همین که ظاهرالصّلاح باشد کفایت می‌کند، بنا بر تسهیل است. چرا بنا بر تسهیل است؟ چون شارع نمی‌آید برای یک نماز جماعت و اقامۀ نماز جماعت و اهتمام به یک امام جماعت اجبار کند که مردم بروید دنبال پرونده او و سیر تا پیاز این را دربیاورید و اگر هم چیزی ندارد خودتان چند تا بگذارید روی آن! دیگر این کار را تشریع نمی‌کند؛ شارع بناء بر این ندارد حمل بر صحت است همین که نگاه می‌کنی می‌بینی فرض کنید که افراد به این اقتدا کردند افراد مؤمنین به این اقتدا کردند کفایت می‌کند ای مومن! چکار می‌خواهی بکنی؟ می‌خواهی نماز ظهر بخوانی بروی پی کارت دیگر!