جلسه ۸۵

یا اینکه فرض کنید که استطاعت مربوط به صلاة به چه نحوی است؟ عرف چه استنباطی در این استطاعت مربوط به صلاة دارد؟ آیا نماز حتما باید شرایط خاصی داشته باشد؟ در یک جایی باشد مثلاً تخت روان باشد و او را باد بزنند؟ نه در هر شرایطی باید نماز بخوانی در بیابان هستی باید بخوانی، در بالای کوه هستی زیر پایت سنگ است باید بخوانی فرش هم هست باید بخوانی، بله یک وقتی ضرر است سرما و زمستان است که بخواهی بیرون نماز بخوانی در آنجا ضرری پیش می‌آید در آ‌ن جا خب می‌گویند. و الا در اوقات و در همۀ واجبات مسئله از همین قبیل است استطاعتی را که به عنوان شرط وجوب یا شرط عقلی ذکر کرده اند و در اینجا تصریح شده به همین برمی‌گردد یعنی توان عرفی، شخص توان داشته باشد بر انجام حج، به همین دلیل است که این همه راوی از امام علیه السلام می‌آیند سوال می‌کنند که منظور از استطاعت در این جا چیست؟ اگر مقصود از استطاعت یک امر خیلی مشخص و روتینی که همه بخواهند آن را بفهمند بود دیگر برای چه می‌آیند از امام سوال می‌کند که منظور از استطاعت چیست؟ تا حضرت ‌بفرماید زاد و راحله خب معلوم است زاد و راحله اگر مردم از استطاعت همین زاد و راحله عادی بفهمند دیگر دلیل ندارد بیاید از حضرت سوال بکند یابن رسول اللَه ما المقصود من الاستطاعة حضرت می‌فرماید الزاد و الراحله و تخلیه السرب و موونه برگشت و امثال ذلک. خب قضیه مشخص است.

پس از این جا مشخص می‌شود که مردم منظور از استطاعت را یک امر دیگری می‌دانستند استطاعت یعنی انجام دادن این فعل بایّ نحو کان مردم این را منظور از استطاعت تلقی می‌کردند. لذا داریم که آن شخص می‌آید سراغ حضرت و می‌گوید که به هر نحوی باید رفت حضرت می‌فرماید اذن هلکوا اگر مردم این جوری بخواهند انجام بدهند از بین می‌روند نه! این طور نیست این است که راحله‌ای داشته باشد این که شخص می‌آید از امام سوال می‌کند که بایّ نحو باید حج انجام شود روایتش هم از امام باقر علیه السلام نقل می‌کند عن ابی الربیّع شامی ‌روایتش هم روایت صحیحی است خالد بن جریر، سایر افراد سئل ابو عبداللَه علیه السلام عن قول اللَه عزوجل و لله علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا فقال ما یقول الناس؟ حضرت می‌فرمایند: خب برداشت مردم چیست؟ و للّه علی الناس حج البیت ببینید در این جا به خود استطاعت مردم دارند نگاه می‌کنند یعنی کسی که بتواند خب بای نحو کان ما یقول الناس قال فقلت له الزاد و الراحله مردم می‌گویند کسی که زاد و راحله داشته باشد یعنی بتواند برود قال فقال ابوعبداللَه علیه السلام قد سئل ابوجعفر عن هذا فقال هلک الناس اذاً یعنی کسی که فقط زاد و راحله برای خودش داشته باشد. لئن کان من کان له زادٌ و راحلة قدر ما یقوت عیاله و یستغنی به عن الناس کسی که فقط به این مقدار زاد داشته باشد که مقدار قوت عیال را بدهد خب در این صورت خب چه کار بکند، اگر بخواهد آن را برای خودش بردارد دیگر نوبت به آنها نمی‌رسد اگر بخواهد آن را به آنها بدهد نوبت به خودش نمی‌رسد .....فقیل له فما السبیل؟ قال فقال السعة فی المال اذا کان یحج ببعضٍ و یبقی بعضا لقوت عیاله بالاخره زن و بچه هم نان خور انسان هستند انسان هم مکلف است ألیس قد فرض اللَه الزکاة فلم یجعلها الّا علی من یملک مائتی درهم. 200 درهم خب در آن زمان یک مبلغ قابل توجهی بود که می‌توانست مخارج سالش را ادا کند.