جلسه ۸۰

[صورت دوم] اگر مولا بگوید که ان استطعت، غیر از صورت اول که معنا معنای مطلق است بدون هیچ شرطی اگر می‌تواند حتما پول بدهد، آیا شما نمی‌روی قرض ‌کنی؟ آقا هزار تومان بده که من فرض کنید چند روز دیگر به تو می‌دهم شما این کار را نمی‌کنی؟ گرچه در اینجا معنای استطاعت است این صورت دوم زیرا در این جا حکمی‌که از ناحیۀ مولا آمده است باز حکم مطلق است.

صورت سوم مولا می‌گوید اگر در جیبت پول بود دیگر نمی‌گوید ان استطعت مسئله را یک مقداری مضیّق و محدود و مقید می‌کند، اگر در جیبت پول داشتی و آمدی بیرون بده، می‌فهمیم نظر مولا در اینجا این نیست که حتما باید به هر کیفیتی و بای نحو کان این انفاق تحقق پیدا بکند، این مولا مشروط کرده است انفاق را آن داعی بر انفاق نسبت به مکلف و همین طور نسبت به دواعی خارج ضعیف است برمی‌گردد به چی؟ توجه کردید می‌خواهم چه بگویم غیر از قضیۀ روز گذشته که بحث شمول لله علی الناس را ما بردیم روی جنبۀ شمولی و از آن جنبۀ شمولی فرقش را با سایر احکام بیان کردیم اینجا یک نحوه داعی در خود امر مولا که در خود مکلف به هست، چه این داعی نسبت به مکلف باشد و مصالحی که مترتب بر آن هست و چه این که نسبت به سایر جوانب باشد. مثلا فرض کیند که در باب چه این همه ما روایات داریم هم از امیرالمومنین علیه السلام مثل ( اللَه اللَه فی بیت ربّکم)¹ یا مثلا فرض کنید از امام صادق علیه السلام که داریم که انما امر الناس ان یحجوا فی کل سنه لمن یقدر لان لایخلوا بیت اللَه من الزائر او من الحجاج او مثلا من احد یا در بعضیها ان لایخلو بنحو تنها هم و در اینجا خب روایات بسیار زیاد است. روایاتی که داریم که اگر در یک سال آن میزان حجاج قلیل باشد فعلی الامام او الحاکم حالا چه امام معصوم و چه حاکم به معنای حاکم اسلام این واجب است که اجبار کند ان یجبر الناس علی الحج اجبار بکند و ینققوا علیهم من بیت المال حتی تا این حد مسئله لئلا یکون بیت اللَه محجورا او ان یخلوا بیت اللَه من الزائر و غیره این روایات اینها مسائلی است که به غیر از جنبۀ مکلف به سایر مسائل تعلق می‌گیرد به خود این شعار که شعار بسیار مهمی‌است در اسلام، بخصوص که اینجا تحمیل شده این به نحو دیگری است که خب ما می‌بنییم که مطالب مختلفی است و بسیاری از افراد این را حمل کردند و نتوانستند آن معنای صحیح را به دست بیاورند، می‌بینیم حملش کردند بر افراد سروره در جمع بین این روایات و بین روایات دیگر که حج را مره واحده آنجا تقنین فرموده شارع در اینجا می‌گویند مقصود این است که حاکم افراد غیر واجد شرایط را با صرف از بیت المال این واجب الحج کند ولیکن این مسئلۀ اطلاق دارد این اختصاص به چیز ندارد مضافا به اینکه در روایت دیگر مثل فرض کنید (آن طور که یادم است) روایت علی بن جعفر بود که إن اللَه عزوجل فرض الحج علی اهل الجده فی کل عامٍ² داریم خب این حج را انجام داده انما فرض اللَه این عبارت فرض اللَه یعنی کسی که قادر است و می‌تواند حج انجام بدهد هر سال باید برود و افرادی که در خود عربستان هستند فرض کنید که یا نزدیکند نسبت به آن یا این که خارج عربستان هستند و می‌توانند حج انجام بدهند و بروند و برایشان مانعی نیست اینها باید بروند و اقامۀ شعائر کنند که در اینجا مسئله نه به خود مکلف به سایر مسائل برمی‌گردد یا غیر از علی بن جعفر روایت دیگری هم داشتیم آن طور که در نظرم هست روایت حذیفة بن منصور بود که آن هم از امام صادق علیه السلام همین را نقل می‌کند روایت دیگر باز یادم است یک روایت دیگری هم بود سه تا روایت است در آن زمان آن طور که در نظرم هست این جنبه فرض علی اهل الجده در آن جا ملاحظه شده که حج واجب است.