جلسه ۷۹

أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم اللَه الرحمن الرحیم

صحبت در استطاعت به معنای عدم شرطیت واجب بود و عرض شد که در مسئلۀ استطاعت آن چه را که مبنای شرع بر او تعلق گرفته است با آن چه که در اذهان موجود است متفاوت است و آن اطلاق امر مقتضی عدم شرطیت شیء است برای آن مأمورٌ به، و ما در مسئلۀ حج یک همچنین تقید و شرطیتی را نمی‌بینیم.

لذا مشاهده می‌کنیم که در این مسئله و قضیه، آیه ای که دارد برای وجوب حج، این آیه قید خاصّی و شرط خاصّی را برای حصول این وجوب لحاظ نکرده است. در آیه شریفه می‌فرماید که “ و لله علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا” هر کسی که راه به سوی حج دارد این سبیلا یعنی راه دارد به سوی حج این وجوب شامل او خواهد شد بر عهدۀ او است که این حج را انجام بدهد، لله علی الناس حج البیت.

در اینجا نکات ادبی خیلی به اصطلاح دقیقی وجود دارد که نمی‌فرماید در اینجا من استطاع به شروط کذایی، این که دارای مرکب باشد، اینکه دارای راحله باشد نمی‌دانم مؤونه باشد، مؤونه برگشت باشد، من استطاع الیه سبیلا یعنی راه داشته باشد به سوی او، راه داشته باشد به سوی این حج و بتواند از نقطۀ نظر قطع مسافت، خود را برساند. کسی که بتواند خود را برساند باید حج برود.

حالا فرض کنید یک کسی درآن طرف دریا است و بلم و کشتی نیست که بتواند او را بیاورد، خب این لایستطیع، این طبعا منتفی می‌شود. یا اینکه فرض بکنید که یک نفر مریض است و نمی‌تواند قیام به این حج بکند خب طبعا این مستثنی است. این و لله علی الناس حج البیت یعنی خوب ببینید مسئلۀ ناس در اینجا لله علی الناس، در سایر تکالیف داریم می‌گوید که يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ اَلصِّيٰامُ كَمٰا كُتِبَ عَلَى اَلَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿البقرة، 183﴾ ای کسانی که ایمان آوردید ایمان آوردید یعنی مخاطب به شرط ایمان، مخاطب به شرط ایمان به رسالت نبوی و ایمان به توحید و ایمان به اسلام این کتب علیکم الصیام و یا فَإِذٰا قَضَيْتُمُ اَلصَّلاٰةَ فَاذْكُرُوا اَللّٰهَ قِيٰاماً وَ قُعُوداً وَ عَلىٰ جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اِطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا اَلصَّلاٰةَ إِنَّ اَلصَّلاٰةَ كٰانَتْ عَلَى اَلْمُؤْمِنِينَ كِتٰاباً مَوْقُوتاً ﴿النساء، 103﴾ صلاة بر مومنین. در اینجا شرط ایمان است یعنی هر کسی که خود را ملتزم به ایمان کرده باید این صلاة را بخواند ولی در این آیه می‌فرماید ولله علی الناس، مردم، ببینید یک مقداری جنبه‌اش سِعی شده مسئلۀ ایمان در اینجا مطرح نیست. نگفته است یا ایها الذین آ‌منوا یجب علیکم الحج و یا و لله علی المومنین حج البیت من استطاع الیه سبیلا بلکه لله علی الناس گفته شده، یعنی مردم، این می‌رساند که اصلا مسئلۀ حج یک مسئلۀ مفروغ عنها است برای همه مردم. نه اینکه لحاظ ایمان در اینجا باید باشد منتهی چون در اینجا شرط برای اطاعت از رسول‌اللَه، تسلیم به اوامر رسول‌اللَه است در اینجا طبعاً خواهی نخواهی مسئله منحصر می‌شود در مسلمین نه در سایر یهود و نصاری و الا آنها هم نسبت به این قضیه شامل می‌شوند.