جلسه ۷۳

أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم اللَه الرحمن الرحیم

عرض شد روایاتی که در باب استطاعت است روایات مختلفی است و همین اختلاف در روایات موجب شده که نسبت به استطاعت فقها فتاوای مختلف و متفاوتی داشته باشند.

اکثر فقها (قریب به اتفاق نمی‌توانیم بگوییم ولی اغلب فقها) در باب استطاعت همان مساله زاد و راحله را مطرح می‌کنند و حتی نسبت به امکنه قریبه و کسانی که در مجاور مکه هستند هم مساله زاد وراحله در آنجا مطرح است زیرا از مکه رفتن به عرفات دارد آمدن به مشعر دارد و رفتن به منی دارد و همه این ها بُعد مسافت است، در آن زمان چهارفرسخ بین عرفات و مکه فاصله بود در همان زمان‌های گذشته و چهار فرسخ خودش برای این ها مسافرت و سفر است و حتی بعضی از فقها هم قائل به شرطیت راحله بودند و بعضی‌ها نه.

خیلی از فقها امثال ابن ادریس و این ها دیگر شرطیت راحله را در اماکن قریبه از مکه دخیل نمی‌دانستند می‌گفتند مکان قریب است ماشیا هم شخص می‌تواند حج بیاید و بنابراین مساله راحله مربوط می‌شود به اماکن بعیده‌ای که عرفاً آن اماکن را بعید از مکه به حساب بیاورند به نحوی که به نحو عادت آن مکان با راحله باید طی شود نه مشیا .

در این جا مرحوم صاحب جواهر، نسبت به مساله زاد و راحله مدعی اجماع هستند وضرورت هردو که از ضرورت این است که شرطیت زاد و راحله در استطاعت دخالت تام دارد و مقتضای آیه هم همین است ایشان می‌فرمایند در این همه از روایات استطاعت تفسیر به زاد و راحله شده چه طور این که در روایات داریم در این جا که از حضرت سوال می‌کند راجع به من استطاع حضرت می‌فرمایند که الزاد و الراحله که مثلا حفص کناسی از امام صادق علیه‌السلام سوال می‌کند از معنای استطاعت حضرت می‌فرمایند که له زاد و راحله یا این که فضل بن شاذان از امام رضا علیه السلام سوال می‌کند که معنای سبیل چیست حضرت می‌فرمایند الزاد و الراحله مع الصحّة یا فرض بکنید هشام‌بن حکم از امام صادق علیه السلام سوال می‌کند این سوال‌هایی که این ها می‌کنند مساله را به این کیفیت نشان می‌دهد که آنها نسبت به مشی دچار تردید بودند والا دلیلی ندارد که بیایند سوال کنند یعنی شبهه رفتن حج به نحو ماشیا در ذهن بوده اگر در ذهن نبوده دلیلی ندارد بر این که سوال بکند که من استطاع یعنی چه؟ یعنی کسی که زاد و راحله دارد یا این که کسی که زاد ندارد؟ مشخص است این شخص نمی‌تواند جایی برود تا بمیرد پس این که شخص می‌آید و این همه روایات داریم از حضرت سوال می‌کند که این معنای زاد و راحله چیست این معنای استطاعت چیست یک مساله ای بوده . برای افراد در آن زمان یک مساله متعارفی بوده که این ها مشاهده می‌کردند بعضی از افراد با زاد و راحله می‌آیند و بعضی از افراد مشیاً می‌آیند در زمان سابق خیلی‌ها بودند مشیا می‌رفتند فرض بکنید که کاروان راه می‌افتاد خیلی از این ها پیاده می‌رفتند و در آن موقع پیاده حرکت کردن از چیزهای عادی بود که خیلی‌ها همراه با کاروان چون با اسب که نمی‌تاختند با اسب و شتر و این ها به نحوی عادی می‌رفتند و بعضی‌ها هم جوان بودند قدرت داشتند پیاده می‌رفتند و یک مقدار برای وزنشان هم خوب بود وزنشان هم کم می شد و برمی‌گشتند دیگر قشنگ قبراق و سالم می‌شدند خب این مساله ای بود.