جلسه ۷۲

أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم اللَه الرحمن الرحیم

عرض شد که در مساله استطاعت، تهیه مقدمات استطاعت که همان زاد و راحله باشد واجب است به وجوب عقلی و مسامحه در آن اولا موجب ترک واجبی از واجبات است و در ثانی چنانچه در این بین قبل از اتیان به این تکلیف اگر فوتی عارض بشود این طبعا یعد تارک‌الحج و مسائلی که راجع به این قضیه است بر او مترتب خواهد شد. بنابراین از اول بلوغ که زمان تعلق تکلیف است، مکلف باید به دنبال تهیه مقدمات حج به عنوان وجوب اطلاقی برود.

این مطلب قبلا عرض شد که آن حجة ‌الاسلام که از باب بنی الاسلام علی الخَمس: الصلاة و الزکوة و الخمس و الصوم و الحج و الولایة و ما نودی بشئ کما نودی بالولایة¹، از این جهت حجة ‌السلام گفته می‌شود که از نقطه‌نظر تکلیف، قوام اسلام بر این چند چیز است و آن چه که در روایات است یک مرتبه است.

روایاتی در این زمینه از ائمه علیهم‌السلام دارد که روایت یکی از امام صادق علیه‌السلام و یک روایت از امام رضا علیه‌السلام است که این ها را عرض کردیم و گرچه در آیه اطلاق است و لله علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا اگر ما در روایات و در سنت حکم به کفایت مرة ‌واحده نداشتیم اطلاق آیه مقتضای تکرار بود چنانچه بعضی‌ها حکم به تکرار داده اند برای کسی که می‌تواند و استطاعت رفتن را داشته باشد، ولکن در روایات نسبت به این مساله تصریح شده است که فقط همان یک بار برای انسان واجب است و آن حجة ‌السلام فقط یک مرتبه است، بقیه حج‌هایی که انجام می‌دهند این ها حج استحبابی است و تأکید شده لحاجة

مثلا فرض بکنید امیرالمؤمنین علیه السلام می‌فرماید: لا تترکوا حجّ بیت ربکم فتهلکوا و قال من ترک الحج لحاجة من حوائج الدنیا لم تقض حتی ینظر الی المحلقین² یا مثلا واللَه واللَه فی بیت ربکم لا تخلوه ما بقیتم فانه ان ترک لم تناظروا³ خب در این جا حضرت تأکید می‌کنند به مساله حج، تأکیدی که در این جا شده حکایت از همان استحباب شدیدی است که در این جا دارد ولکن مساله اصلی همین است، مثلا از امام رضا علیه السلام سوال‌های شد یکی از سوال های که از حضرت کردند این بود که علة فرض الحج مرة‌ واحده چیست؟ حضرت تصریح می‌فرماید لأنّ اللَه تعالی وضع الفرائض علی أدنی القوم قوّة فمن تلک الفرائض الحجّ المفروض واحداً ثم رغّب اهل القوّة علی قدر طاقتهم⁴ این دیگر در این جا جنبه ترغیب دارد نه جنبه تکلیف و همین طور در آن روایت دیگر روایت فضل بن شاذان است که این هم باز همان است منتهی خب با سند متفاوت هست ولی روایت دیگر روایت امام صادق علیه السلام است مربوط به احمدبن محمد خالد برقی که حضرت می‌فرماید ما کلّف اللَه العباد إلاّ ما یطیقون إنّما کلّفهم فی الیوم و اللیلة خمس صلوات (الی ان قال:) و کلّفهم حجّة واحدة و هم یطیقون اکثر من ذلک⁵ ولکن این یک حج در این جا تأکید شده .خب در این جا ما می‌بینیم که این روایات تصریح دارد و همین طور مرام و روش خود ائمه علیهم السلام هم بر همین قیاس بوده که همان یک مرتبه حج را آنها تکلیف می‌کردند و سنت بر این مساله مستقر بوده اما در بعضی از روایات می‌بینیم که در این جا مساله فرض است و این از مسائلی است که خب باید راجع به آن صحبت شود و فرض را به معنای استحباب و این ها گرفته اند، بعضی از فقها فتوا دادند برای کسانی که قوت بدنی و مالی دارند که این ها باید بیش از یک مرتبه و هر چند سال یک مرتبه حج را انجام بدهند.