مرتب سازی:
جلسه ۳۴
1أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم
بسم اللَه الرحمن الرحیم
ديروز خدمت رفقا عرض شد كه فقها در مساله قدرت، به جاي اين كه قدرت را در حيطه تكليف بياورند و واجب را بالنسبى به قدرت، مورد لحاظ قرار بدهند چون اين قضيه خيلي مساله مهمي است كه ما روي آن دقت داريم، تمام مباحث واجب مطلق و مشروط و مُعلّق بنا بر اصطلاح صاحب فصول(که بسيار مرد دقيقي بوده و بنده در مطالبم روي نظرات صاحب فصول خيلي توجه دارم چون آدمِ بسيار دقيق النظري بوده) برگشت تمام اين مسائل به مساله قدرت است به انحاء مختلف.
در ارتباط با واجب، لحاظي كه مولا ميكند به عنوان هيئت يا ماده و قيودي كه ميآورد،حالا قيد براي هيئت باشد يا براي ماده (كه توضيح اين ها را بعداً خواهيم داد) در تمام اين موارد مساله به قدرت برميگردد یعنی اقتدار مكلف بر فعل و كيفيت تحقق فعل به واسطه مكلف.
روي اين جهت ما ملاحظه ميكنيم كه مساله قدرت در اصطلاح فقها و اصوليين، بايد يك معناي مُضيَّقي داشته باشد، يعني قدرت به ملاحظه با واجب، سنجيده شود و بايد ديد كه واجب در ظرف وجوب، نسبت به قدرتِ بر اتيان فعل چه حكمي دارد؟ و مولا و شارع چه ملاحظهاي نسبت به واجب دارد، اگر مانند بحث دیروز، فعل را خارج از دايره اقتدار مكلف بدانيم پس بنابراين اصلا حكم در اين جا منتفي خواهد شد و مساله در اين جا منتفي است.
در آن مواردي كه ديروز عرض شد گفتیم كه اصلاً بطور كلي مكلّف، ، عقلاً قادر بر اتيان فعل نيست، نه احتمالا، خوب در آنجا ديگر واجب نيست، واجب كه نباشد ديگر مساله از حالت وجوب، چه وجوب به اطلاق و چه وجوب به مشروط، از آن دايره خارج خواهد شد.
پس بنابراين اين كه واجب را بالنسبه به شروط اربعه ( بلوغ و عقل و علم و قدرت ) واجب مشروط ميدانند كه آن قيد به وجوب ميخورد، نه به واجب، اين مساله در اين جا محل تأمّل است زيرا در حيطهاي كه مكلّف عقلاً قادر بر اتيان فعل نيست، إمّا بالعجز عن الفعل و إمّا بعدم ارادة المولي، در زمان صباوت و طفوليت و در زماني كه طفل رضيع هست، صرفنظر از ارادة مولي بر آن تعلق به واجب، اصلا او عاجز از اتيان است، معنا ندارد بگوئيم كه وجوب صلاه بالنسبه به طفل رضيع، وجوبِ مشروط است خوب وجوب مشروط يعني چه؟ وجوب مشروط يعني واجب در صورتِ تحقق این شرط، اين معنای وجوب مشروط است، در حالتي كه در آنجا اصلا بطور كلي مساله از حيطه وجوب خارج است و هيچ حكمي ندارد براي طفل رضیع نه واجب است و نه مستحب، هيچ کدام، اصلاً از تحت مقوله واجب بطور کلی خارج است. يا اين كه فرض كنيد در ظرف جنون يا عجز، عجز از آن فعل، باز مساله همين طور است.