جلسه ۳۳

آنچه نسبت به قول سوم به نظر مي‌رسد، كه مرحوم آخوند فرموده بود ند: اصلاً بطور كلي اطلاق و شرط، دو وصف اضافي هستند، ممكن است يك واجب بالنسبه به بعضي از مقدمات و شروط، واجب مشروط باشد مانند حج نسبت به استطاعت يا صلاﺓ بالنسبه به زوال و نسبت به بعضي از مقدمات ديگر، واجب مطلق باشد، مثل طهارت و استقبال و طهارتِ ثیاب و امثال ذلك، و بعد هم آمدند، مساله را حل كردند و گفتند اصلاً اين تعابير، تعابيرِشرحُ الاسمي و شرح اللفظي و تعبير، تعبير به ماهيت نيست ، ولي صحبت در اين است كه مساله يك اختلاف اساسي و جوهري دارد، مساله به اين راحتي نيست كه يكي بيايد بلوغ و عقل و اين ها را بالنسبه به واجب از شروط وجوب بداند اما فرض كنيد، اشهر حج را شرط براي واجب دانسته و بالنسبه به استطاعت شرط براي وجوب بداند، يعني اشهر حج بالنسبه به واجب، شرط براي واجب باشند و نسبت به او اطلاق داشته باشد وليكن نسبت به استطاعت واجب مشروط باشد مساله به اين نحو نيست و اشكال از جاي ديگر است .

بطور كلي اساساً آيا بحث ما يك بحث اصولي و در ظرفِ تكليف است و يا يك بحث فلسفي است، يعني ما به مكلّف به عنوان أَنّهُ فاعل نگاه مي‌كنيم و بعد اين واجب را به قياس با او مي‌سنجيم كه آيا الان واجب نسبت به اين مكلف در اين شرايط فعلي واجب مطلق است؟ يا واجب مشروط؟ ما به مكلّف به چه ديدگاهي بايد نگاه كنيم به ديدگاه أنّه فاعِل يا به ديدگاه أنَه مكلفٌ و مامورٌ، خوب قطعاً در بحث در مباحثِ اصولي ، اين عنوان و اين اتصاف در ظرف تشريع و در ظرف تكليف صورت پيدا مي‌كند نه به عنوان أنّه فاعِل يا به عنوان أنّهُ انسان يا به عنوان أنّهُ حيوان ناطق و امثال ذلك.