جلسه ۲۱

أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم اللَه الرحمن الرحیم

روز گذشته راجع به کیفیت حجِ غیر مستطیع و این‌‌‌که کفایت از حَجّة الاسلام می‌‌‌کند یا نه، مطالبی عرض شد و گفتیم که حَجّة الاسلام برای افراد مختلف، مختلف است. و لذا در ظرف عدم استطاعت این حجش حَجّة الاسلام است، و خب چند روایت هم بود، یکی از: «مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَه علیه السلام رَجُلٌ لَمْ يَکُنْ لَهُ مَالٌ فَحَجَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ إِخْوَانِهِ أَ يُجْزِيهِ ذَلِکَ عَنْهُ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ أَمْ هِيَ نَاقِصَةٌ» حضرت فرمودند: «بَلْ هِيَ حَجَّةٌ تَامَّةٌ».¹ خب این دلالت می‌‌‌کند که حجش صحیح و حَجّة الاسلام است. 

روایت دیگر: «عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِک عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَه علیه السلام قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ لَمْ يَکُنْ لَهُ مَالٌ فَحَجَّ بِهِ أُنَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ أَ قَضَى حَجَّةَ الْإِسْلَامِ قَالَ نَعَم»² خب این هم صراحت دارد، نعم می‌‌‌خورد به حَجّة الاسلام. اگر بالا هم شبهه‌‌‌ای بود این‌‌‌جا «قَالَ نَعَم» دیگر آن شبهه را ندارد. بعد حضرت می‌‌‌فرمایند: «فَإِنْ أَيْسَرَ بَعْدَ ذَلِکَ فَعَلَيْهِ أَنْ يَحُجَّ» باید این حج را انجام بدهد. «قُلْتُ هَلْ تَکُونُ حَجَّتُهُ تِلکَ تَامَّةً أَوْ نَاقِصَةً إِذَا لَمْ يَکونْ حَجَّ مِنْ مَالِهِ» آیا این‌‌‌که شما می‌‌‌فرمائید باید دوباره حج انجام بدهد، دلالت می‌‌‌کند حجش ناقص بوده است؟ حضرت می‌‌‌فرمایند: نه، در زمان خودش تام بوده «قَالَ نَعَمْ قُضِيَ عَنْهُ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ» حَجّة السلامش را انجام داده «وَ تَكُونُ تَامَّةً» درست هم هست. «وَ لَيْسَتْ بِنَاقِصَةٍ وَ إِنْ أَيْسَرَ فَلْيَحُج».³ 

ببینید «فَلْيَحُج» دلالت بر وجوب می‌‌‌کند ؛ باید حج انجام بدهد. عرض شد که مرحوم شیخ در این‌‌‌جا می‌‌‌فرماید که: «وَ إِنْ أَيْسَرَ فَلْيَحُجَّ مَحْمُولٌ عَلَى سَبِيلِ الِاسْتِحْبَاب‌»⁴ ایشان می‌‌‌گویند این دلالت بر استحباب می‌‌‌کند و کلام حضرت که می‌فرماید: حَجّة الاسلام، بر این مسأله دلالت می‌‌‌کند، چون حضرت فرمودند: حَجّة الاسلام انجام داده و این هم تام است و لیس بناقص. پس بنابراین این «فَلْيَحُج» می‌‌‌شود مستحب؟! این است؟! مولانا اگر ملاک صراحت حضرت؛ بیان حَجّة الاسلام است، چرا شما در یک مورد دیگر می‌‌‌گویید واجب است؟! مگر ما در این‌‌‌جا نداریم که اگر عبد حَجّة الاسلام را انجام بدهد و بعد حّر بشود و عتق بشود واجب است که دوباره حج انجام بدهد؟ و شما گفتید که باید انجام بدهد، مگر در آن‌‌‌جا حَجّة الاسلام نبود؟! هر دو که حَجّة الاسلام است، حَجّة الاسلام که با حَجّة الاسلام فرق نمی‌‌‌کند.