جلسه ۱۵

روایت دیگر در جامع الاحادیث است که در مسأله زاد، مستحب است برای کسانی که قدرت زیاد ندارند، در انفاقی که می‌کنند انفاقشان را به أقلّ برسانند تا بتوانند قوت خودشان را در سفر به دست بیاورند، این یک روایت مربوط به این مسأله است.

روایت دیگری است که امام علیه السّلام،که آن جزء روایاتی است که البته خب این روایت می‌توانیم بگوئیم که حمل بر مبالغه است و هم اینکه بالاخره امام علیه السّلام حدود را رعایت کرده‌اند. حضرت می‌فرمایند اگر می‌توانی نان و ملح بخوری... و فقط با نان و ملح حجّت را انجام بده! این خیلی عجیب است ها! یعنی مسألۀ خیلی عجیبی است! اینکه تاکید به این نحوه هست! یا حضرت به یکی از این افراد می‌فرمایند: چرا زن و بچه ات را «لا تُطعِمُهُم خلَّ و زیت و تحجَّ بهم»¹ چرا سرکه و زیت فقط به اینها نمی‌دهی و اینها را به حج نمی‌بری؟ یعنی حضرت دارند می‌فرمایند که حتما نباید غذاهای آنچنانی...، فقط سرکه و زیتون و خُبُز بدهی به این افراد، تازه نه خودت! به زن و بچه منظور است و اینها را به حج ببری!

خب از مجموع این روایات استفاده می‌شود که مقصود از زاد در شرط برای استطاعت، یک زاد متعارف خیلی زیاد و تمام و کامل نیست بلکه مقصود همان مقداری است که با آن رفع گرسنگی بشود و احتیاج بدن بواسطه آن رفع بشود، فقط به همین مقدار است و این مقدار کفایت از استطاعت می‌کند. در زمان ما که اینها اختیارشان در دست خودشان نیست، ولی اگر فرض کنید که در این زمان کسی توانست خودش مستقلاًّ برود و حج انجام بدهد، این طور نیست که حتما فرض کنید باید یک مال زیادی داشته باشد، همین قدر که بتواند رفع احتیاج و ضروریات بدن و جسم را انجام بدهد به همین مقدار حج بر او واجب می‌شود پس بنابراین در اینجا مشخص می‌شود که میزان مالی که برای آنجا باید در نظر بگیرد باید بداند چه قدر خواهد بود. وقتی امام علیه السّلام می‌فرماید اگر نان و ملح می‌توانی بخوری باید بروی، حالا فرض کنید بگوییم که در آن روایت قصد امام که مبالغه است، اما روایتی که دیگر امر می‌کند خلّ و زیت بده به زن و بچه‌ات و آنها را به حج ببر! و اصلا این امر، امرِ استحبابی باشد بالاتر از اینکه نیست، اصلا حج استحبابی را می‌گویند! حال اگر حج استحبابی این مقدار در آن وصول به مصالح و ملاک شدید است که حتی به این نحو حاصل می‌شود، خب در حج واجب که به طریق اولی است. اگر زیت هم پیدا نکرد باید برود! اینطور نیست که حالا در حج واجب باید حتما گوشت بوقلمون و شترمرغ و تیهو و... پیدا بکند تا برود، نه.