جلسه ۱۵

روایت دیگر روایتی عام است از حضرت سوال می‌کنند که «مَا السَّبِیلُ؟» سبیل چیست؟ «قَالَ أَنْ یکُونَ لَهُ مَا یَحُجُّ بِهِ» یعنی آن شرط برای اتیان حج را داشته باشد، آنی را که بتواند با آن حج انجام بدهد. و این روایت صریح است در اینکه راحله در اینجا مدخلیت ندارد لذا در ذیل روایت می‌فرماید که ولو مشیًا پس معلوم می‌شود «مَا یَحُجُّ بِهِ» این یعنی فقط صرف استطاعت بر وصول کفایت می‌کند بر وصول و اتیان حج؛ «مَا یَحُجُّ بِهِ» نه صرف وصول «مَا يَحُجُّ بِهِ» یعنی اتیان، یعنی آن مقدار زادی که بتواند با او حج را انجام دهد و لو به نحوه عرضه باشد می‌فرماید: «مَن عُرِضَ عَلَیهِ مَا یَحُجُّ بِهِ فَاسْتَحْیَا مِنْ ذَلِکَ أَ هُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ إِلَیْهِ سَبِیلًا؟»، «عرضه بشود به او» یعنی همین شرایط برای حج را که غذا خوردن و راحله به این کیفیت باشد که حضرت می‌فرمایند: چرا حیا می‌کند؟ «قَالَ نَعَمْ مَا شَأْنُهُ أَنْ یَسْتَحْییَ وَ لَوْ یَحُجُّ عَلَى حِمَارٍ أَجْدَعَ أَبْتَرَ فَإِنْ کَانَ یُطِیقُ أَنْ یَمْشِیَ بَعْضاً وَ یَرْکَبَ بَعْضاً فَلْیَحُجَّ»¹ حتی با این کیفیت باید انجام بدهد!

یک روایت دیگر دارد که مال و زاد را شرط وجوب حج گرفته که مال در آنجا اعم است. روایت «الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ» است و در کافی است «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَه علیه السّلام قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ لَمْ یَکُنْ لَهُ مَالٌ» یعنی زاد ندارد «فَحَجَّ بِهِ أُنَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ أَ قَضَى حَجَّةَ الْإِسْلَامِ قَالَ نَعَمْ فَإِنْ أَیْسَرَ بَعْدَ ذَلِکَ فَعَلَیْهِ أَنْ یَحُجّ»‌² حالا این مسأله می‌ماند برای بعد، ولی صحبت در این است که منظور از زاد یعنی این قوت نسبت به سفر داشته باشد.

روایت دیگر، روایت «یَخْدُمُ الْقَوْمَ وَ یَخْرُجُ مَعَهُم» است، در اینجا می‌فرماید که «قَالَ یَخْرُجُ وَ یَمْشِي إِنْ لَمْ یکُنْ عِنْدَهُ، قُلْتُ لَا یَقْدِرُ عَلَى الْمَشْی قَالَ یَمْشِی وَ یَرْکَبُ قُلْتُ لَا یَقْدِرُ عَلَى ذَلِکَ أَعْنِی الْمَشْیَ قَالَ یَخْدُمُ الْقَوْمَ وَ یَخْرُجُ مَعَهُم»³ که این خدمت به قوم همان به معنای تحصیل زاد و تحصیل راحله است.