جلسه ۱۳

طریق سوم استدلال، طریقی بود که البته یک خورده استدلالش پیچیده است و مربوط می‌شود به روایاتی که در آن روایات آمده است: «المشی افضل من الرکوب» یا «ما عبداللَه بشیء افضل من المشی»¹ و به این مطالب حضرت استدلال می‌کنند و در اینجا راوی از حجة الاسلام سؤال می‌کند، که در حجة الاسلام رکوب افضل است یا مشی؟ و حضرت در اینجا مشی را ترجیح می‌دهند. البته روایات دیگری هم داریم که دلالت می‌کند بر الرکوب افضل، که دیروز عرض کردم جهت آنها چیست. و لکن این روایاتی که دارد که المشی افضل، به جهت همان جنبه تواضع و خضوعی است که عبد در مقام اطاعت از خودش ابراز می‌کند و مانند خود امام حسن علیه السلام یا بقیه ائمه هم همین طور، و از موسی بن جعفر حکایت شده که آن حضرت هم حج را در بسیاری از دفعاتی که به حج رفتند مشیا انجام می‌دادند، از امام حسن علیه السلام که داریم 25 بار حج را حضرت مشیا انجام داده اند «و البدن تساق بین یدیه»² این حجِ عَن مَشیٍ هم که حضرت می‌فرمایند: «ما عبداللَه بشئً افضل من المشی» این دلالت بر این می‌کند که نفس خود مشی این مبرء ذمه است سواءٌ اینکه راحله باشد یا راحله نباشد تفاوتی از این نظر ندارد و روایت هم اطلاق دارد که آیا این شخص راحله داشته باشد یا نداشته باشد آیا صبر کند که راحله پیدا بکند یا اینکه نه، مشیا برود، باز هم در اینجا «المشی افضل» نسبت به این قضیه شامل می‌شود. وقتی که افضلیت مشی در اینجا مورد نظر حضرت بود این افضلیت در هر دو مورد وجود راحله و عدم وجود راحله صدق می‌کند، در مورد وجود راحله در صورتی که راحله بالفعل باشد و در غیر از وجود راحله در حالتی که راحله بالقوه باشد و بالفعل نباشد باز در آنجا مسأله افضلیت صدق می‌کند. بنابراین از این روایت استفاده می‌شود که شرط برای استطاعت که محقّق حجة الاسلام است راحله شرط نیست. بلکه نفس الوصول الی الحج است و نفس الوصول الی مکه است و القیام بالاعمال است که آن محقق این قضیه است که همان استطاعت است ، استطاعتی که ما می‌فهمیم همان «توانستن»، شخص بتواند برود آیا این توانستن با راحله محقق می‌شود؟ این یک قسمش است آیا با رکوب و مشی محقق می‌شود؟ این یک قسمش است، یک قسم دیگر مشی است و خود مشی به تنهائی، این محقق برای استطاعت است لمن استطاع.