جلسه ۵

ما آنچه را که فعلا در صدد بیانش هستیم آن استطاعتی است که در شرع به آن استطاعت حکم بار شده است آن استطاعت را می‌خواهیم بیان کنیم آن چه استطاعتی است؟ آیا یک استطاعتی است خارج از اراده مکلف؟ و خارج از اهتمام مکلف؟ و خارج از اختیار مکلف به نحوی که آن استطاعت عبارت از سعه فی زاد باشد و راحله و قوت عيال این نحوه باشد و مکلف هیچ گونه قدمی برای آن استطاعت بر ندارد و آن استطاعت خود به خود حاصل شود حالا کاری نداریم به اینکه در زمان خود اشهر حج انسان می‌تواند سلب استطاعت کند که اصلا یک حرف چرت و پرت و مزخرفی است. 

بحث این است که اگر کسی مستطیع بشود و لو در ماه رجب فرض می‌کنیم باید استطاعت را نگه دارد و اين استطاعت آیا تحصیلش با اختیار است یا بدون اختیار؟ آنچه تا به حال برای همه بیان شده این است که بدون اختیار است. شخص می‌تواند مستطیع باشد می‌تواند نباشد، مالی آمد مستطیع است و اگر مالی نیامد خیر!!. فرض کنید یك شخصی می‌خواهد به انسان نه اینکه بذل مال برای حج کند اصلا می‌خواهد بذل مال کند انسان می‌تواند بگیرد می‌تواند نگیرد هبه را از شخص می‌تواند بگیرد از یکی هم نمی‌تواند بگیرد اگر هبه را گرفت می‌شود مستطیع و اگر نگیرد غیر مستطیع است، آیا شخص نسبت به این مسأله تکلیفی دارد یا ندارد؟ در این مسأله خیلی مطلب دقیق می‌شود در مورد بذل مال للحج که دیگر صریح روایت است که گرچه بعضي آن را هم به یک نحوی رد می‌خواهند بکنند آن صريح است ديگر، بذل زاد و راحله موجب وجوب است و حالا اگر کسی بذل زاد و راحله نمی‌کند للحج پول می‌دهد می‌گويد مي‌خواهي با آن سفر بروي، مي‌خواهي خانه بخر، می‌خواهی هر کاری می‌خواهی بکن، هر کار مستحبی می‌خواهی انجام بدهی برو انجام بده این پول بالاخره براي این مسأله است خب اگر قبول بکند فرض بكنيد به اندازه حج است و آنهم شرط حج نکرده اگر قبول نکند این استطاعت خب برايش حاصل نمی‌شود این چکار باید بکند؟ نظایر این نوع قضایا، نظایر این نوع مسائلی که برای انسان حاصل می شود ببیند آیا در روایات اشاره به این مطالب شده، یا نشده؟ یا فقط اشاره به بذل زاد و راحله برای حج شده؟ در آنجا هم مسائلی داریم فرض کنید در روایت عبدالرحمن ابن حجاج که روایت، روایت صحیحی است که خيلي صريح است، از حضرت سوال می‌کنند حضرت می‌فرمایند: «الصِّحَّةُ فِي بَدَنِهِ وَ الْقُدْرَةُ فِي مَالِهِ»¹ حضرت «تخلیه سرب» و اینها را بیان نمی‌کنند در حالتی که شأن این مقام، مقام تفسیر است و مقام تفسیر حکایت از استیعاب مفهوم آن مجمل و مفصل را می‌کند در مقام تخاطب، در مقام بیان پس وقتی که عبدالرحمن ابن حجاج از امام صادق سوال می‌کند وَ لِلّٰهِ عَلَى اَلنّٰاسِ حِجُّ اَلْبَيْتِ مَنِ اِسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً کسی که می‌تواند برود این استطاعت چه معنایی دارد حضرت فقط دو چیز را بیان می‌کنند «الصِّحَّةُ فِي بَدَنِهِ وَ الْقُدْرَةُ فِي مَالِهِ»² دو چیز صحت در بدن و قدرت در مال. ببینيد دیگر تخلیه سرب در کلام حضرت نیست با اینکه حضرت در مقام بیان است این مطلب را حالا ما در نظر داشته باشیم این یک نکته تا اینکه بعد در جمع بین روایات به این مسأله برسیم پس در اینجا امام علیه السلام در تفسیر استطاعت اين دو مطلب را می‌گوید این جای تأمل دارد.