جلسه ۳

أعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم اللَه الرحمن الرحیم

روز گذشته چند روایت راجع به کیفیت استطاعت خوانده شد. البته در اینجا استقراء تام نشده و روایت دیگری هم هست که چندتایی را هم امروز می‌خوانیم و بعد مجموعه روایات را در کنار هم قرار می‌دهیم و دسته بندی می‌کنیم تا ببینیم آیا منظور از استطاعت در کلام معصومین و شرع غیر از آن چیزی است که در بین عرف مطرح است؟ یا اینکه استطاعت مسأله دیگر است؟ آن مطلبی که مورد تردید و موهم در مسأله استطاعت در آیه شریفه است که می‌فرماید: … وَ لِلّٰهِ عَلَى اَلنّٰاسِ حِجُّ اَلْبَيْتِ مَنِ اِسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اَللّٰهَ غَنِيٌّ عَنِ اَلْعٰالَمِينَ ﴿آل‌عمران‌، 97﴾ این را آن فهم غیر عرفی و فهم غیر ساذج و خالص عرفی به معنای متمایزی از معنای عربی آن را قرار می‌دهد و ما باید متوجه این قضیه باشیم که شارع در همه موضوعات براساس خود مفاهیم موضوعی، که متعارف عرفی هست در آنجا حکم می‌کند مگر اینکه او یک نظر خاصی را نسبت به این مطلب داشته باشد.

اگر ما روایاتی در این زمینه نداشتیم که مقصود از استطاعت را امام علیه السلام بیان کند از این آیه چه می‌فهمیدیم؟ وَ لِلّٰهِ عَلَى اَلنّٰاسِ حِجُّ اَلْبَيْتِ مَنِ اِسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ این معنای استطاعت چه بود؟ همان معنایی که عرف می‌فهمید؟ خارج از این مطلب که نبوده هر کسی که بتواند این کار را انجام بدهد برود به مکه یعنی سوار مرکبی بشود که او را به مکه برساند و وضعیت او وضعیتی باشد که بتواند این اعمال را انجام بدهد و برگردد در اینصورت حج بر او واجب است. دیگر، در اینجا نیست که آیا این سفر سفرش ده روز طول بکشد یا دو ماه، سه ماه طول بکشد... این مطالب هیچ در اینجا نیست. آیا باید در سفینه سوار شود؟ یا اینکه باید... این آیه که اصلاً در این زمان نیامده آیه در آن زمان آمده ما باید ببینیم در آن زمان با چه وسیله ای رفت و آمد می‌کردند؟ در آن زمان با چه بوده؟ با مرکب بود؟ با شتر بود؟ با اسب بود؟ با سفائن بود؟ سفائن بحریه بود؟ با آنها خب مسافرت می‌کردند سفر به این کیفیت بود به همین کیفیت و به همین وضع این مسائل در آن موقع بوده، بعضی ها هم پیاده مسافرت می‌کردند مثلا آن کسی که شترها را می‌برد خود او پیاده حرکت می‌کرد و از یك راهی به راه دیگر و بقیه سوار شتر مي‌شدند. خیلی از افراد بودند در آن کاروان حرکت می‌کردند آنها پیاده بودند.