جلسه ۱۰

ممکن است در اینجا این سوال پیش بیاید که راه تشخیص علم چیست؟ راه تشخیص علم مسلّم است، یعنی راه تحقق علم مسلّم است، علم راه خاصی ندارد، اگر هر فردی نسبت به یک مسئله‌ای علم پیدا کرد حجیت علم حجیت ذاتی می‌شود، نسبت به یک مسئله‌ای قطع پیدا کرد ولو اینکه قطعش قطع نافذی نباشد و مصاب نباشد ولی حجیت قطع حجیت ذاتی است و آن طریق خاصی ندارد برای رسیدن به علم وعدم رسیدن به علم، بله بین تحقق علم و بین ظن قرین با علم خیلی تفاوت است که انسان چه راهی را انتخاب کند تا آن راه او را به علم برساند؟ در بسیاری از موارد آن حکمی که برای او حاصل شده است آن حکم حکم علمی نیست حکم ظنی است این را با علم اشتباه می‌گیرد، اشتباهی که او بین علم و بین ظن می‌گیرد اشتباه او نه از باب اسقاط حجیت علم است بلکه از باب عدم تحقق علم است، و ظن را به جای علم گرفتن است، لذا می‌بینیم با کمترین شبهه و دلیلی علم او ساقط می‌شود. 

بنده یک فردی را می‌شناختم که مدعی بود از مرحوم آقا به مطالب بهتر می‌رسد و بهتر رسیده و مسائلی را درک می‌کند که ایشان درک نمی‌کردند! من یک شبهه مطرح کردم آیا شما احتمال نمی‌دهید که ایشان می‌دانستند ولی در عین حال به خاطر مصالحی غیر از این گفتند؟ گفت بله. گفتم پس علم شما کَلاٰ علم شد، تمام شد. ببینید واقعا آن شخص خودش را اعلم می‌دانست، جدا عرض می‌کنم ها! شوخی نمی‌کنم! ولی با کمترین شبهه می‌بینید ساقط شد، معلوم است این علم نبوده تخیل بوده، علم آنی است که هزار دفعه هم بگویید می گوید نه، آن سرجایش است و برنمی‌گردد.

حالا صحبت در این است که متابعت از رسل و انبیاء الهی در مرتبۀ علم است یا در مرتبۀ ظن و گمان است؟ وقتی که انسان به این نقطه برسد که کلام این فرد کلام پروردگار است و عمل او عمل و فعل پروردگار است و عقیدۀ او رأی پروردگار است، اگر شخص به این نقطه برسد آیا متابعت از او متابعت از علم است یا متابعت از ظن است؟ ولو اینکه نفهمد، این متابعت از علم می شود. چرا؟ چون علم نسبت به حجیت نه علم نسبت به محتوا، آنچه که ملاک است این است که انسان در مقام عمل نسبت به فعل و عمل او حجت تامه داشته باشد و این دارد. بر همین اساس صحبت در این است که اگر فرد از هر راهی به علم برسد خب علم برای او حجت می‌شود. حالا اگر نسبت به این قضیه خودش به علم نرسید، آن موقع در مقام عمل باید برای او حجت در ناحیه عمل محرز باشد، آن حجت چه فردی می‌تواند باشد؟ آن فردی که شخص در رجوع به او به حجیت تامه رسیده باشد. انشاللَه از فردا شب بحث ما راجع به افرادی است که آن افراد از نقطۀ نظر ادلۀ شرعی به مرتبه‌ای هستند که کلام آنها حجیت دارد مانند کلام پروردگار و مانند کلام مرسلین.