مرتب سازی:
جلسه ۸
1أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم
بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم
بحث راجع به کیفیت اطاعت و انقیاد از فرد دیگری بود. آیاتی که نسبت به این مسأله دلالت دارد یکی آیهی مٰا كٰانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اَللّٰهُ اَلْكِتٰابَ وَ اَلْحُكْمَ وَ اَلنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنّٰاسِ كُونُوا عِبٰاداً لِي مِنْ دُونِ اَللّٰهِ وَ لٰكِنْ كُونُوا رَبّٰانِيِّينَ بِمٰا كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ اَلْكِتٰابَ وَ بِمٰا كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ ﴿آلعمران، ٧٩﴾ است. یک آیهی دیگری که در این زمینه میشود مورد استدلال قرار بگیرد برای کیفیت اطاعت و مصداقیت برای اطاعت، آیهی... أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى اَلْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لاٰ يَهِدِّي إِلاّٰ أَنْ يُهْدىٰ فَمٰا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ ﴿یونس، ٣٥﴾ است. این آیه بسیار آیهی مهمی است و لزوم متابعت از فرد کامل را نسبت به انسان در تکالیف، در اوامر و نواهی بیان میکند.
آیه در یک مسألهی تکلیفی بر اساس یک مبنای عقلی و منطقی است. یعنی در این آیهی قرآن خداوند نمیخواهد خطابی را متوجه افراد کند که اطاعت کنید یا این کار را انجام بدهید، مسأله را به خود آنها واگذار میکند. یعنی مسأله دائر مدار حکم عقل و منطق عقل است منتهی با تشخیص موضوع. یعنی با تشخیص موضوع عقل در اینجا حاکم به کیفیت لزوم متابعت است. در بعضی از موارد خود موضوع را عقل تشخیص میدهد مانند مستقلات عقلیه که در آنها تشخیص با خود عقل است، یعنی تحقق موضوع و کیفیت شناخت موضوع بر اساس خود حکم عقل است. ولی در بعضی از موارد موضوع دست عقل نیست. عقل وقتی که موضوع را ارزیابی میکند این موضوع را در قالب مستقلات و احکام عقلیه قرار میدهد مانند ما نحن فیه.
مسألهی متابعت یک مسألهی عقلی نیست، بله متابعت جاهل از عالم یک مسألهی عقلی است و این اصلاً نیازی به حکم شرع ندارد. فرض کنید اصلاً کسی قائل به خدا هم نیست، قائل به مبدأ نیست، اصلاً افرادی که اینها اصلاً دین نمیدانند چیست، قبایل، اقوام جاهلی، قبایل بدوی، اینها لزوم رجوع جاهل به عالم را بر اساس حکم فطری و حکم منطقی میپذیرند، خدا هم به آنها نگفته، شرعی هم برای آنها نیامده ولی عقل حاکم است بر اینکه در مسائل رجوع میکنند. همین که دلشان درد میگیرد میرود سراغ یکی میگوید چه چیزی بخورم، همین رجوع جاهل به عالم است دیگر منتهی حالا این در این مسألهی مختصر و هلُمَّ جرّا به مسائل کلیه. یک گوسفندشان، یک شترشان، یک گاوشان یک ایراد پیدا میکند رجوع میکنند به اهل خبره برای رفع کسالت و مرض از این موضوع دیگر، این یک مسألهی طبیعی و فطری است در همهی ابعاد زندگی.