جلسه ۲

استاد: حالا اگر یک شخصی بگوید که این فَاسْعَوْا إِلىٰ ذِكْرِ اَللّٰهِ مترتب بر إِذٰا نُودِيَ است در إِذٰا نُودِيَ هم اذا اذای شرطیه است یعنی در ظرف ندا اگر چنانچه ندایی بود فَاسْعَوْا إِلىٰ ذِكْرِ اَللّٰهِ اگر ندایی نبود خب لا تاسعوا الی ذکراللَه

تلمیذ: یک اشکالی مشابه اشکال شما خودشان مطرح کرده‌اند که اگر یک کسی بیاید مطرح کند و بگوید که اگر نماز جمعه اقامه شد شما وظیفه دارید...

استاد: نه ما اصلاً به آیه کار داریم، آیه می‌گوید إِذٰا نُودِيَ اگر ندای به صلاة جمعه شد حالا اگر ندای به صلاة جمعه نشد... 

تلمیذ: اذا ظرف زمان مستقبل هست، ایشان می‌فرمایند که افادۀ عموم نمی‌کند، به معنای کلّما نودی نیست، 

استاد: پس قضیه که بدتر شد!

تلمیذ: بله دارم بدتر می‌کنم که بعد جوابش را بدهم.

استاد: بدتر نکن، خوب نیست بدتر بکنی!

تلمیذ: ظاهراً مستشکل اذا را به معنای کلّما نمی‌‌گیرد

استاد: درست است 

تلمیذ: می‌گوید اذا به معنای ظرف زمان مستقبل است و افادۀ عموم نمی‌کند در هر زمان، فقط در خصوص زمانی که این ندا برقرار شد، ایشان می‌فرمایند گرچه ما نمی‌توانیم از این حرف صرف نظر کنیم که اذا دلالت بر این مطلب می‌کند ولی اطلاق آیه در این رابطه ذَرُوا اَلْبَيْعَ و در خود فَاسْعَوْا، خود کلمۀ فَاسْعَوْا إِلىٰ ذِكْرِ اَللّٰهِ که در واقع نتیجۀ إِذٰا نُودِيَ لِلصَّلاٰةِ آمده...

استاد: نه دیگر نمی‌شود دیگر.

تلمیذ: اطلاق موجود در نتیجه این دلالت را می‌کند .

استاد: اطلاق نتیجه نیست، اطلاق نتیجه مترتب بر مقدمه است، مترتب بر ظرف است. یعنی اگر اذا محقق شد بسیار خب ما ملتزم به مابقی آن هم هستیم، اسعوا هست، ارشاد حکم عقل است، حتّی بعضی‌ها هم گفتند معامله باطل است، حالا خب ما قائل به بطلان معاملات نیستیم در موقع ندای به اذان ولی صحبت در این است چه طور ممکن است شما اذا را مقید بگیرید و محدود، ولیکن معلول و مسبّب آن را که فاسعوا باشد مطلق بگیرد؟