جلسه ۲

حالا یک نکته‌ای که در این قضیه هست این است که چه لمّی در این مساله هست که از زمان رسول خدا به این طرف، این مردم مگر چه کار می‌کردند؟ مگر کیفیت قرائت رسول خدا را ندیده بودند که حالا در زمان امام صادق بیایند از سوره در نماز سؤال بکنند؟ چه قضیه‌ای در این جا باید باشد؟ چه مساله‌ای در اینجا باید باشد؟ نکته‌ای که در اینجا جزء قرائن این مساله به نظر می‌رسد...، چون یک وقتی ببینید مسأله در باب خمس است، خب اصلاً در زمان ائمه خمس و اینها با حُکّام و اینها، یک مسأله ای بوده که در خود آن موقع هنوز جا نیفتاده بوده، مسالۀ زکات چرا، در مسالۀ زکات این از همان زمان بوده ولی در مسالۀ خمس این آن طوری که باید و شاید[جا نیقتاده بود،] از زمان صادقین به بعد این قضیۀ خمس کم کم آن ظهور خودش را در فقه پیدا می‌کند، در تاریخ فقه اگر شما مطالعه کنید می‌بینید در این ازمنه این قضیۀ خمس نبوده، زکات از زمان رسول خدا بوده، حتّی خلفا هم بر اخذ زکوات جبراً اقدام می‌کردند[ولی قضیۀ خمس نبوده.] 

حالا در مسالۀ صلاة، در قضیۀ نماز، چطور ممکن است تصور بشود که فرض بکنید که این صلاة در عرض صد سال، صد و پنجاه سال از زمان پیغمبر تا زمان امام صادق یا امام رضا بگذرد، التفات کردید، و بعد تازه مثلاً راوی بیاید سؤال بکند یابن رسول اللَه قرائت نصف سوره کافی است یا تمام سوره؟! خب مگر مردم نماز نمی‌خواندند؟ مگر نماز نمی‌خواندند؟ مگر شیعه نماز نمی‌خواند؟ مگر ... نماز نمی‌خواند؟ این حکایت از این مساله می‌کند که چون مساله مسالۀ مبتلی بهایی است، یک نکته‌ای که در این جا هست این است که چون این یک مسالۀ مبتلی بهایی است، مثل قضیۀ خمس نیست که ابتداءً صادقین بیایند این قضیه را انگار من اول الامر تشریع کنند، یک آیه در قرآن راجع به قضیۀ خمس آمده در زمان رسول اللَه، وَ اِعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي اَلْقُرْبىٰ وَ اَلْيَتٰامىٰ وَ اَلْمَسٰاكِينِ وَ اِبْنِ اَلسَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّٰهِ وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلىٰ عَبْدِنٰا يَوْمَ اَلْفُرْقٰانِ يَوْمَ اِلْتَقَى اَلْجَمْعٰانِ وَ اَللّٰهُ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿الأنفال‌، ٤١﴾ تمام، بعد دیگر اصلاً در زمان ائمه و اینها اصلاً عمل به این قضیه نمی‌شد، و آن طور که باید و شاید توجه به این مسائل نمی‌شد الاّ شَذ و نَدَر، اصحاب خاص، در ری، در قم، در خراسان بعضی از این مواردی که خب اینها داشتند و به وکلا می‌رساندند. اکثر اموالی که حتی به دست امام می‌رسید از اموال وکلا، اموال زکوی بود. [این مطلب] در فقه هست. عشری از اعشارش را فرض بکنید که اموال خمس و اینها تشکیل می‌داد. بعد دیگر در زمان صادقین این قضیه را امام باقر و امام صادق[تشریح کردند،] لذا اکثر روایات خمس ٩٠ % مربوط به امام صادق است، روایاتی که مربوط به خوارج است، روایاتی که مربوط به ناصبی است، که در باب خمس و اینها مورد توجه قرار می‌گیرد. و روایاتی که مربوط به غوص است و از بحرین می‌آیند و از امام صادق سؤال می‌کنند ظاهراً قاسم بن...، فراموش کردم که یکی از روایات غوص مربوط به ایشان است، اینها چیز‌هایی است که می‌آیند و بعد ادامه پیدا می‌کند حتی تا زمان عسگریین این روایات خمس و اینها همین طور کش پیدا می‌کند. ولی مسالۀ صلاة خب این یک مطلبی است که می‌خواندند، همه می‌خواندند، از زمان رسول خدا مردم نماز می‌خواندند و همین طور ادامه پیدا می‌کرد. این مساله این مطلب را به نظر می‌رساند که در خود زمان ائمه مسالۀ تبعیض در سوره یک امر متداولی بوده، یعنی از زمان رسول خدا...، و استصحاب عدم تغیّر از زمان رسول خدا، اقتضای عدم تحول را می‌کند، که به این‌ها استصحاب کشفی می‌گویند، استصحاب کشفی به این معناست که حکم فعلی کشف از حکم ما سبق بکند. در لغت هست، استصحاب عدم تغییر معنا و مفهوم لغوی که ما داریم که در زمان وضع هم مساله این طور بوده و این اشکالی ندارد. این استصحاب، اشکالی ندارد. استصحاب قهقرا در این مورد ...