جلسه ۲

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

... نتیجۀ استنباط رفقا به کجا رسید؟ ظاهراً طبق کتاب من صفحۀ هفتصد و سی و هشت هستیم، هفتصد و سی و پنج هستیم. خب صفحاتش دقیق نیست. از آقای شیخ بپرسیم، فقیه حکیم! نظرات شما به کجا رسید؟ بفرمایید تا اینکه ما استفاده کنیم! 

تلمیذ: ؟

استاد: پس نظر شما بر جواز است؟ 

تلمیذ: همان نظر حضرتعالی که فرمودید ما نمی‌توانیم به صرف تقیه؟ 

استاد: بله دیگر یعنی هر جایی که نمی‌شود به صرف موافقت با عامه، ما مسئله را منتفی کنیم.

تلمیذ: نه غیر از آن، فرمایشی که یادم می‌آید چند سال پیش خدمت شما سؤال کردم اعراض مشهور را شما به عنوان یکی از...

استاد: هان اعراض مشهور! بله اعراض مشهور هم دلیل می‌خواهد. صرف اعراض نمی‌شود در اینجا مطرح باشد. به جهت اینکه در این مسأله ما می‌بینیم در خود زمان ائمه، اصحاب ائمه نسبت به فهم روایات متفاوت بودند، راوی می‌آید پیش امام صادق و عرض می‌کند در منی بودم و از ابی بصیر این مطلب را شنیدم، حضرت می‌فرمایند که نه منظور این بوده. یعنی حتّی ابی بصیر هم در فهم روایت اشتباه کرده، یا فرض کنید که همان موقع شخصاً از امام شاید نشنیده باشد و از راوی شنیده و راوی با مختصر تغییری...، چون روایات بسیار حساس است، کلام بسیار حساس است، کمترین تغییری، یک روایت را عوض می‌کند. همین طور که الان در فهم عرفی خودمان هم همین مساله را داریم. شما می‌خواهید راجع به یک قضیه‌ای یک مطلبی را بگویید، همین که یک مقداری در لحن و در تعبیر، بعضی از کلمات بکار برده بشود اصلاً درست عکس مطلوب را نتیجه می‌دهد. دقیقاً عکس را نتیجه می‌دهد! و این به خاطر دواعی است که در افراد مختلف است. هر شخصی داعی مخصوصی در او هست. و انظار و آراء و مسائل جانبی، در فهم روایت دخالت خیلی زیادی دارد. و صرف نظر از این مسأله، نفس قضیه ممکن است که به تعابیر مختلفی مطرح بشود و افراد در درک و تلقّی این مطلب دارای مسائل متفاوت و مختلفی باشند و ما این مطلب را دیدیم و تجربه کردیم. کاملاً این مساله مشخص و مبرهن است و اینجاست که قرائن و شواهد باید به کمک ادراک صحیح بشتابد و آن قرائن و شواهد از بعضی از تعبیراتی که ممکن است [مطرح] شده باشد پرده بردارد. حتّی فرض بکنید که در زمان مرحوم آقا هم ما این مطلب را در خیلی از موارد می دیدیم. در همان زمان هم خیلی از مسائل مطرح بوده.