جلسه ۱۱

اختلاف بین بیع و بین صلح این است که در بیع طرفین آن عنایت را بر عوض و معوض و حدود و ثغورش دارند، فرق نمی‌کند چه بیع معاطات و چه غیر معاطات، در آنجا خود عنایت است، یعنی وقتی که یک شئی را می‌فروشد در قبال شئ دیگر، ارزش مالیۀ آن شئ را در اینجا لحاظ می‌کند و در قبالش آن شئی را که می‌گیرد ارزش مالیه را در آنجا لحاظ می‌کند. التفات کردید! در واقع در مسئلۀ بیع، بیع روی ارزش مالیه رفته است. یعنی مالی را که در قبال مال دیگری، فرق نمی‌کند درهم را در قبال جنس یا درهم را در قبال درهم یا جنس را در مقابل درهم یا جنس را در قبال جنس، هر کدام از اینها باشد قبلاً ارزش مالیۀ این جنس مشخص است، ارزش مالیۀ معوض هم مشخص است. ارزش و قیمت، قیمت مالیه در قبال قیمت مالیه عوض می‌شود. التفات کردید! این مسئله است، این نکته است که در بیع، طرفین متبایعین، نه این که این را به آن بفروشند بلکه مقدار مالیت را مد نظر قرار می دهند و بعد از آن این مبادله در اینجا انجام می‌شود لذا حدود و ثغورش خودش را هم دارد. لهذا این مسئله با هبۀ معوضه فرق می‌کند.

در هبۀ معوضه، فرق هبه با بیع چیست؟ هبۀ معوضه مبادلة مالٍ بمالٍ است دیگر. فرض کنید که یک کتاب را هبۀ معوضه می‌کند به یک قلم، یک کتاب را هبۀ معوضه می‌کند فرض کنید که به یک دفتر یا به یک چیز دیگر، خب فرقش با بیع چیست؟ فرقش در اینجا این است که در هبۀ معوضه، مسئلۀ مالیت در آنجا مطرح نیست. اعطاء فاعلی در اینجا در قبال اعطاء فاعلی تبادل می‌شود نه اینکه مال، در هبۀ معوضه نظر به شئی که دارد عوض قرار می‌گیرد نیست، فرض بکنید که من باب مثال یک شخصی یک چیزی را به شما هبه می‌کند، شما می‌گوئید در قبال اینکه به من هبه کردید من هم این را به شما هبه می‌کنم. در اینجا به مالیت این نظر ندارید بلکه در اینجا نظر به اظهار لطف و کرامت معطی هست. به آن لحاظ شما در قبالش چیزی را می‌پردازید نه در قبال[ارزش مالی آن،] لهذا نگاه نمی‌کنید این هبه فرض بکنید که چقدر قیمتش هست پس این هم به همان مقدار، البته در هبۀ معوضه طرفین سعی می‌کنند که آن مالی را که می‌پردازند در قبال شئ دیگر باشد، یعنی قریب آن قیمت باشد، قریب و نزدیک به آن شئ موهوب باشد ولی اینکه دقیقاً این شئ مانند آن شئ باشد، نه، این لحاظ نیست. لذا ممکن است که فرض بکنید که در هبۀ معوضه یک کتابی که هزار تومان هست در قبال یک قلم که هفتصد تومان هست قرار بگیرد. این هم فرق بین هبۀ معوضه و بین بیع.