جلسه ۱۰

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

مرحوم صاحب جواهر یک بحثی را مستقلاً به ربا اختصاص دادند... و مطالبی که در این فصل هست بخصوص برای زماننا هذا بسیار مفید است و ما همین را می‌توانیم متن قرار بدهیم البته با توجه به سایر متون در این بحث فقهی و مسائلی که خب طبعاً مستحدث هست و اینها در ضمنش بیان می‌شود.

[نکتۀ] اول[اینکه] ایشان این مطلب را جزء اجماع می‌شمرند بلکه اجماع مسلمین. و در این زمینه روایاتی که در کتب اهل سنت و تفاسیر اهل سنت بود ما عرض کردیم. و این مسئله یک مسئلۀ اجماعی است البته در خصوصیاتش تفاوت است و اینکه ربا به مکیل یا موزون تعلق می‌گیرد یا اعم از اینها یا فقط بخصوص نقدین می‌شود تسری داد، اینها در همان جا محل اختلاف است. ایشان هم روایاتی که مربوط به ربا هست و عقاب موبقی که به دنبال دارد در اول ذکر می‌کنند بعد وارد بحثش می‌شوند.

مسئلۀ اول که مطرح می‌شود مسئلۀ اضطرار است. قضیه در ربا به اندازه‌ای شدید است که، البته ایشان در اینجا ندارند، بسیاری از فقهاء حتی در مورد اضطرار هم فتوی به حرمت ربا داده‌اند. یعنی این مسئله را حلیتش را جزء احکام ثانویه نشمرده‌اند. اینقدر قضیه خلاصه مسئلۀ مهمی است. مگر اینکه حالا فرض کنید که اضطرارش یک وقتی خطر مرگی هست، فقط در این حد. اما در ضیق و عُسر به حدی که خب موجب اضطرار بشود و اینها، اینها را موجب اضطرار و تبدّل به عنوان ثانی نمی‌دانند. ولی در دروس، ایشان حکم به ارتفاع تحریم کرده‌اند و فرموده‌اند: لکن فی الدروس و لو اضطّر الدافع و لا ممدوحة و الاقرب ارتفاع التحریم فی حِقهِ و هو جید فی بعض افراد الضرورة. یعنی باز ایشان در اینجا اشاره دارند، اما در سایر کتب بعضی ها همۀ افراد ضرورت را حتی داخل در این رفع تحریم نمی‌دانند، حلیّت نمی‌دانند. بعضی از این افرادی که خلاصه خیلی ضرورت به حدی برسد که ممکن است خطری متوجه بشود.