جلسه ۴

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

در این آیۀ شریفه که می‌فرماید: اَلَّذِينَ يَأْكُلُونَ اَلرِّبٰا لاٰ يَقُومُونَ إِلاّٰ كَمٰا يَقُومُ اَلَّذِي يَتَخَبَّطُهُ اَلشَّيْطٰانُ مِنَ اَلْمَسِّ ذٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قٰالُوا إِنَّمَا اَلْبَيْعُ مِثْلُ اَلرِّبٰا وَ أَحَلَّ اَللّٰهُ اَلْبَيْعَ وَ حَرَّمَ اَلرِّبٰا ... ﴿البقرة، ٢٧٥﴾ در این جا مرحوم علاّمه دارند که خبط شیطان به معنای آن حالاتی است که بر انسان عارض می‌شود، آن حالات غیر عادی و غیر اختیاری که مصروع آن حالات را دارد، و شیطان هم به معنای هر ذات شریری است نه اینکه به معنای فرض کنید فقط ابلیس معنا بشود. و مقصود از آیه این است که بعضی از انواع مصروع، اینها مجنون هستند، مجنون یعنی جن زده، جُنَّ به معنای جن زده است و این اثبات این را می‌کند که ممکن است که مصروع اقسامی داشته باشد، بعضی از مصروع ها به واسطۀ علل و اسباب مادی باشد و بعضی‌ها به واسطۀ علل و اسباب معنوی باشد. و حالاتی که این مصروع پیدا می‌کند چون حالات، حالات غیر عادی و غیر طبیعی است و فعلیهذا این شخصی که ربا می‌خورد، این اصلاً به طور کلی حالاتش و افکارش تغییر و تبدّل پیدا می‌کند. گرچه روایت داریم که...، و بعضی‌ها هم آمدند و گفتند که روایتش را اهل تسنن هم نقل می‌کنند، اینجا در تفسیر المنار ایشان می‌فرماید که: قال فی تفسیر المنار و اما قیام آکِل الربا کما یکون الذی یتخبطه الشیطان من المس ؟ فی تفسیره المراد تشبیه المراد فی الدنیا بالمتخبطه المصروع فما یقال لمن یصرع و حرکات المختلفه فقد جن. ولی خود صاحب المنار که رشید رضا باشد ایشان می‌فرماید: ولکن ظهر الجمهور الی خلافه و قالوا اِنَّ المراد بالقیام، اَلقیام ؟ ان البعث. در روایت هم داریم که در روز قیامت افراد مانند مجنون‌ها از قبر بر می‌خیزند، و ان اللَه تعالی جعل من علامة المراد من یوم القیامه انهم یبعثون کالمصروعین و رَویٰ ذلک عن ابن عباس و ابن مسعود و ؟ مرفوعاً که می‌گوید ایّاک و الذنوب التی لا تغفر ؟ شیءً ؟ یوم القیامه و من اکل الربا بعث یوم القیامه؟ یتخبط. این روایات روایاتی است که حکایت از همین جنبۀ تخبّط می‌کند. تخبّط ؟ در روز قیامت، ولی این منافاتی با ظاهر آیه ندارد که منظور در دنیا هم همین طور است. البته ظهور و بروز این معنا در روز قیامت خیلی واضح و آشکار است اما کسی که دارای خبط هست در دنیا، به این معنا که فکرش فکری است که متغیّر و متبدّل و متحوّل می‌شود و مانند مصروع که لا یقدر فی اَیِّ طریقٍ یمشی و فی ای التجارة یمشی، این نمی‌داند چه نحوه در این دنیا کارش را انجام بدهد و حالا عرض می‌کنیم که کیفیت خبط به چه معنا است؟