جلسه ۴

البته بعضی‌ها آمدند گفتند که به خاطر تأکید مغلوب است، در تأکید مغلوب مثل کأنَّ لون ارضه سماوات- در مطول یادتان هست دیگر- و مبرتٍ ارجاعُها کاَنَّ لون ارضِه سمائُها، نمی‌گوید که کأنَّ سماءُها کَلَون ارضه، ...دیگر ارضش چی بوده؟ آسمانش مثل زمین بوده! ببین این چه ارضی بوده و چه معرکه‌ای بوده؟! در معرکه و جنگ و جدال و حرب و اینها، این لون ارض مثل لون سماء شده است. خب این در اینجا گفتند تشبیه مغلوب است. یعنی به خاطر اهتمامی که اینها به مسئلۀ ربا دارند اینها می‌گویند که بیع مثل ربا می‌ماند. یعنی از ربا حرف نزن، اصلاً از ربا صحبت نکن! آن ربا دیگر مفروغ عنه است، نباید دیگر راجع به آن صحبت کرد. ولی این جهت يَتَخَبَّطُهُ اَلشَّيْطٰانُ مِنَ اَلْمَسِّ با این معنایی که ایشان فرمودند بهتر جور در می‌آید. 

وَ أَحَلَّ اَللّٰهُ اَلْبَيْعَ وَ حَرَّمَ اَلرِّبٰا بعضی‌ها گفتند که این وَ أَحَلَّ اَللّٰهُ به معنای حالیه است، در حالی که خدا حلال کرده است. اما این مسئله هم مربوط می‌شود به قبل از تشریع و هم مربوط می‌شود به بعد از تشریع حرمت، قبل از تشریع حرمت ربا و بعد از تشریع حرمت ربا، لذا واو دیگر نمی‌تواند واو حالیه باشد، مضافاً به اینکه اگر بخواهد واو حالیه باشد، در جملۀ خبریه قَد می‌خواهد، و قد احل اللَه باید باشد.

روی این جهت مضمون آیه این است که این افرادی که مرابی هستند هم در ظرف تشریع و هم بعد از تشریع و هم قبل از تشریع، در هر سۀ این... ، یعنی در واقع در هر دو، چون ظرف تشریع که همان آنٌ مّا محقق می‌شود، مربوط به بعد آن است. در هر دو مرتبۀ قبل از تشریع و بعد از تشریع، اینها حالشان حال اَلَّذِي يَتَخَبَّطُهُ اَلشَّيْطٰانُ مِنَ اَلْمَسِّ هست، فعلیهذا این آیه حکایت از این می‌کند که شخصی که اهل ربا هست، این افکار صحیح و اعتدالی خودش را از دست می‌دهد. این دیگر فکرش، فکر اعتدال نیست، فکر صحیح نیست. و این هم از نقطه نظر بقا و حیات فردی و اجتماعی و اقتصادی جامعه خب چقدر ممکن است مضرّ باشد.