جلسه ۴

به حسب عادی اگر شخصی بیع را قبول کند می‌تواند بگوید که آقا چرا ربا را خدا حرام کرده است ربا هم مثل بیع می‌ماند دیگر، هیچ فرقی نمی‌کند؟ در بیع یک مبادلۀ مال به مال است، یک مالی را شخص بایع به مشتری می‌دهد و در قبال آن یک معوّضی را می‌گیرد، این چه[ اشکالی دارد؟] در ربا هم همین طور است، فرض کنید که آن مرابی یک مالی را می‌دهد، در قبالش عوضی را می‌گیرد، چیست آن معوّض؟ معوّض عبارت است از همان مال باضافۀ یک امر دیگری. إنّما الرِّبَا مثل البیع، ربا مثل بیع است. خب این یک مجرای عقلایی است. یعنی این تفریع، تفریع عقلایی است. با قبول اصل حلیّت بیع، تفریع را قبول ندارد. اما کسی که خبط دماغ پیدا کند، می‌آید این طوری می‌گوید، می‌گوید إنّما البیعُ مثل الرِّبَا، می‌آید عکس می‌کند قضیه را، یعنی می‌گوید بیع مثل ربا می‌ماند، ربا یک امر مسّلمی پیش او است و کأَنَّ اصل و اساس حیات اقتصادی او را ربا تشکیل می‌دهد، ربا به عنوان یک اصل موضوع در وضعیت او مسلم می‌شود و بیع را می‌آید تازه شبیه ربا می‌کند، نه این که بیع را قبول دارد و بعد ربا را می‌گوید اشکال ندارد، می‌گوید اصل و اساس ربا است و بیع مثل ربا می‌ماند نه این که ربا مثل بیع می‌ماند. این تغییر در فکر اجتماعی یک شخص است، اصلاً افکار اجتماعی‌اش بر می‌گردد، مِلاکاتَش تغییر پیدا می‌کند. قیمت و ارزش در آن افعال خارجی‌اش، تغییر پیدا می‌کند و واقعاً هم همین طور است ها! یعنی اصل و اساس فکر او می‌رود روی استثمار و استعباد مردم، آن برایش می شود اصل. حالا چه معامله‌ای بکند یا معامله‌ای نکند، آن برایش می‌شود یک اصل در جریان اقتصادی. 

فلهذا در اینجا دارد که چرا اینها لاٰ يَقُومُونَ إِلاّٰ كَمٰا يَقُومُ اَلَّذِي يَتَخَبَّطُهُ اَلشَّيْطٰانُ مِنَ اَلْمَسِّ؟ علت آن ذٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قٰالُوا... هست. یعنی آن حالت و کیفیت نفسانی اینها متبدل می‌شود و آنچه را که اصل است منتفی می‌شود و آنچه را که فرع است به عنوان اصل می‌آید قرار می‌گیرد، آنچه را که مردم و عقلا آن را صحیح می‌دانند باطل شمرده می‌شود و آنچه را که باطل می‌دانند صحیح شمرده می‌شود. این مانند کسی است که يَتَخَبَّطُهُ اَلشَّيْطٰانُ مِنَ اَلْمَسِّ است. یعنی اصلاً به طور کلّی افکار عوض می‌شود و حالا انشاءاللَه می‌آئیم می‌گوئیم که واقعاً این قضیه اصلاً یک اساس تاریخی هم دارد و بیخود خدا اینقدر نهی نمی‌کند. اصلاً به طور کلی حیات اجتماعی را از بین می‌برد. ذٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قٰالُوا إِنَّمَا اَلْبَيْعُ مِثْلُ اَلرِّبٰا، این بیع مثل ربا می‌ماند. یعنی در اینجا...،