جلسه ۱

اعوذ باللَه من الشَّیطان الرَّجیم

بسم اللَه الرّحمن الرّحیم

این بحثی که پیش نهاد شد از جناب شیخنا راجع به مسئلۀ بانک، دیدم که بحث خوبی است و گرچه ابعاد خیلی مختلفی دارد و مباحث فقهی زیادی را استیعاب می‌کند، بخصوص آن بحث مهم تقریریه و تأسیسیت عقود که بحث بسیار مهم و أساسی است، این هم یکی از مباحثی است که در این زمینه می‌آید. [از باب احترام به ایشان، انشااللَه این بحث را شروع می کنیم.]

مسئلۀ بانک عبارت است از یک مؤَسسه‌ای که در این مؤَسسه به عنوان وکالت از طرف دولت یا از طرف ملت، متعهد اتیان به عُقود و معاملات مختلف است. و از آنجایی که با توجه به شرایط فعلی جامعه‌ها، تمام جوامع، که در ارتباط و تعلق با معاملات احتیاج به یک واسطۀ مضمونٌ علیه دارند، نیاز مسئلۀ بانک و احتیاج جوامع به یک همچنین مؤسسه‌ای، این مسئله ایجاب کرده که این مؤسسه در میان جوامع تحقق پیدا بکند. از یک طرف مسئَلۀ نقدینگی و ذخیرۀ اموال است که از سِرقت سُرّاق و سارقین محفوظ بماند، از طرف دیگر تسهیلاتی است نسبت به بعضی از معاملات که بانک، حکم واسطه را دارد، از طرف دیگر وِکالتی است که در بسیاری از موارد، آن وکالت موجب تسهیل بر معامله و رفع محذور از معاملات است، و از جانب دیگر بالاخره مربوط به احتیاجاتی است که مردم در مواقع عدم وجود ذخیرۀ مالی می‌توانند به عنوان قرض از بانک بگیرند.

مسئلۀ مهم در مورد بانک فعلاً آنچه که خیلی حائز اهمیت است مسئَلۀ رباءِ است. یعنی تمام معاملاتی که بانک أعم از وکالت یا شرکت یا مضاربه و یا قرض الحسنه به انواع مختلف و أخذ وام یا اعطای وام، أخذ مال یا اعطاء مال، تمام اینها را بانک دارد انجام می‌دهد، آنچه که برای ما، یعنی برای جوامع اسلامی مدِّ نظر هست عبارت است از مسئلۀ ربا. در سایر ملل و سایر جوامع چون مَسئلۀ ربا وجود ندارد، یعنی ربا به عنوان یکی از معاملات تلقّی می‌شود مثل اینکه آیۀ شریفه دارد: ... وَ أَحَلَّ اَللّٰهُ اَلْبَيْعَ وَ حَرَّمَ اَلرِّبٰا... ﴿البقرة، ٢٧٥﴾ یعنی رباءِ هم یکی از معاملات است دیگر، و همان طوری که در جاهلیّت مسئلۀ ربا بسیار رایج و دارج بود. چطور اینکه رسول خدا در حجة الوداع در آنجا در منا وقتی که حضرت خطبه خواندند و فرمودند: رَحِم اللَه و سمع مقالتی و ؟ و رُب حامل فقهٍ الی من هو افقه منه، حضرت در آنجا در آن خطبه فرمودند که من تمام سنن جاهلی را در زیر أقدام خودم قرار دادم، و من جملۀ هذه السنن الجاهلیة مسئَلۀ ربا است، و فرمودند من تمام رباها را اَضعه تحت اقدامی و اول رباً اضعه ربا عَمّی العباس، دیگر دِینی بر گردن داینین نسبت به عمویم وجود ندارد و همان رأس المال باید به او برگردد.