جلسه ۵

یا روایت دیگر علی ابن ابی حمزه است؛ قال سئلت عن الغناء فی الاعیاد و الفرح قال لا بأس.

سئلت عن صوت المغنیة التی یغنی فی الاعراس قال لا بأس ما لم یدخل علیها الرجال.

پس معلوم می‌شود صوت محلل هم وجود داشته، یعنی در همان زمان قسمٌ منهُ حرامٌ و آن قسمی است که یدخُل علیها الرجال است و قسمٌ منهٌ حلال فی الفطر و الاضحی و الاافراح مثلاً، [در آن زمان هر دو قسم] وجود داشته. امّا ما در استعمال آلات موسیقی اصلاً یک مورد هم نداریم، یعنی یک روایت بگوید یا از حضرت سؤال کنند که اگر ما در افراح این آلات را به کار ببریم[چه حکمی دارد؟] اصلاً یک روایت هم نداریم. یا اینکه خود ائمه هم حتی ناظر باشد به این قضیه، نه تنها در روایات اشاره‌ای به قسم محلل نشده، بلکه اصلاً قسم مُحلل سدّ شده، اصلاً انگار مُحَلَّل وجود ندارد. فرض کنید روایت امام صادق در تُحفَ العقول است که حضرت می‌فرمایند: انَّما حَرَمَ اللَه، البته روایت ضعیف است ولی منجبر به شهرت است، انَّما حَرَم اللَه الصناعة التی هی حرامٌ کلّها التی یجیء منه الفساد محضاً نظیر البرابط و المزامیر و الشطرنج و کل من...، یعنی فقط فساد محضاً است. آیا ممکن است ما بگوئیم که شطرنج...؟ اگر قسمی از شطرنج حلال بود خب حضرت که نمی‌گفت که فساد فقط مَحضاً باشد. یعنی فقط در این موارد محض فساد است. حالا نفس استعمال این آلات، فساد محض است چه این که أخذ و اعطای درهم باشد یا نباشد. آن وقت در این صورت فحرامٌ تعلیمُهُ و العملُ به و أخذ أُجرة و التصرف فیه و کُلُّ...، تمام این‌ها، و اللاعب و المتصرف فیه کالمتصرف و المتقلب لحم الخنزیر، ظاهراً داریم، این که بعداً بگذراند این طرف و آن طرف و... از این چیزها بکنند. آن وقت بر این اساس فخرالمحققین در شرح ارشاد می‌فرمایند: انَّهُ یَحرُمُ فِعلُهُما و إن...، ایشان که حتی خیلی بالاترش را بیان کرده و گفته وَلو این که برای غیر لهو است باز هم حرام است، یعنی شخص می‌خواهد مثلاً شطرنج را برای خودش بازی بکند، نمی‌خواهد مقامره داشته باشد، یا استعمال این آلات برای غیر مجلس لهو است، می‌فرمایند: و اِنّهُ یحرم و اِن کان لغیر... لِأنَهُ یقصَدُ به الحرامُ غالباً، غالباً قصد حرام است. پس معلوم می‌شود که ممکن است که فرض کنید برای غیر از مواردی که آن موارد غالب استفاده می‌شود این‌ها هم استفاده بشود، یعنی این آلات برای غیر از مجالس لهو، غیر از مجالس دخول رجال، غیر از این‌ها هم ممکن بود استفاده بشود امّا در عین حال هیچ کس فتوا به حلیّت نداده، این معلوم است که اصلاً استعمال این آلات حرام است. حالا سواءٌ اینکه در مجالسی باشد که با ضَّم ضمائم، آن موجب حرمتش باشد، مثل فتوای مرحوم فیض بر اینکه غناء نفساً حرام نیست بلکه به واسطۀ مجالسی که شرایط آن مجالس موجب حرمت بشود یا اینکه نه، مثل فتوای سایر فقهاء بر حرمت غناء مطلقا.