جلسه ۹

خب حالا صحبت در مسئلۀ فقهی این است که در صورتی که انسان یقین داشته باشد بر تحقق غناء، اینجا همان جایی است که بحث برائت را در اینجا مطرح می‌کنند. یکی از مواردی که محل استعمال جریان برائت عقلیه و شرعیه هست مبحث غناء است. چون در غناء همان طوری که عرض شد تفاسیر و تعابیر مختلفی راجع به غناء است. در بعضی از اقسام، تفسیر کردند به نفس ترجیع صوت، بعضی ها تفسیر کردند به تدویر صوت، بعضی ها تفسیر کردند به صوت ملهی، بعضی ها تفسیر کردند به صوت مع استعمال آلات موسیقی، یعنی همراه با آن این مسئله است. این جا است که خب ممکن است برای انسان شبهه پیدا بشود، البتّه من فعلاً راجع به کیفیت این تفاسیر بحث نمی‌کنم، راجع به اصل شبهه بحث می‌کنم. البتّه بعد از این صحبت روشن شد که ترجیع صوت، غنای محرم نیست. تحسین صوت، غنای محرم نیست، بر خلاف کلام مرحوم شیخ حُر آملی که ایشان حتی ترجیع صوت را در قرآن هم نهی فرمودند، نه،[غنای محرم،] ترجیع و تحسین و تدویر صوت[نیست،] و علیکم بالحان العرب و ایّاکم الحان اهل الفسق و الفجور، تمام اینها حکایت از این می‌کند که بدون ترجیع اصلاً حسن صوت معنا ندارد، فرض کنید یک شخصی قرآن را همین طور یک نواخت بخواند، خب اصلاً تحسین دیگر در اینجا معنا ندارد. پس باید برای تحسین صوت، لحن داد، زیر و بم داد، ارتفاع و انخفاض در صوت، در اینجا موجب تحسین صوت است و این یک مسئله‌ای است که خود انسان هم این را ادراک می‌کند. یعنی خود انسان هم متوجه می‌شود که تحسین قرآن بواسطۀ ترجیع؛ حالت انبساط و روحانیت و نورانیت برای انسان بوجود می‌آورد. و موجب تلطیف و تجرید نفس خواهد شد، این یک مسئله‌ای است که خود انسان هم این مطلب را می‌فهمد.

بعضی ها از آن طرف افتادند و اصلاً بطور کلی حتی ترجیع قرآن را هم حرام می‌دانند، بعضی ها هم از این طرف افتادند و ترجیع قرآن را به هر کیفیتی جایز می‌دانند و حتی در بعضی از عباراتشان هست که هر کلام الهی با هر لحنی ولو اینکه آن لحن در غیر کلام الهی حرام باشد، اگر قرائت بشود اشکال ندارد! که بعضی از متصوفه و اینها به این مسئله تمایل کردند. البته مطلب آنها هم قابل توجیه است، به این کیفیت هم نیست. البته این هست و این مسلم بوده است که بعضی از این افراد از آن حد تجاوز می‌کردند و برای قرآن اصلاً استعمال آلات را جایز می‌دانستند، بعضی از همین افراد از متصوفه و دراویش که اینها فرض کنید که حتی شنیدم آیة الکرسی را هم با اوتار قرائت می‌کردند و می‌خواندند و می‌نشستند و افراد هم به دورشان جمع می‌شدند، البته خب موجب غضب و سخط بعضی از افراد و علما و حُکّام شرع واقع شدند و بعضی از اینها هم مقتول شدند.