جلسه ۵

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

راجع به کیفیت و حقیقت غناء در لغت مطالبی عرض شد. اجمال آن مطالب این است که غناء به معنای ترجیع صوت در حلق است و انخفاض و ارتقاع صوت است به واسطۀ حرکات حلق و زبان در فم به نحوه ای که صدا ترجیع پیدا می‌کند و دارای حُسن و لطافت می‌شود. چون بدیهی است که هر شخصی اگر زیباترین و لطیف ترین صوت را هم داشته باشد، اگر به یک نحو آواز بخواند هیچ نوع حسنی از او تراوش نمی‌کند. آنچه که موجب حُسنِ در صدا است همان ترجیع و انخفاض و ارتفاع در صدا و گردش و تدویر الحان است در دهان که آن موجب تحسین صوت می‌شود، به این غناء گویند. این معنا، معنای غناء است. روایاتی هم در اینجا در زمینۀ تغنَّوْ بالقران یا ترجیع در قرآن ذکر کردیم و به نظر می‌رسد آیاتی هم که دلالت بر حُرمت غناء می‌کند، آن آیات را هم بیان کردیم. البته حالا راجع به خصوصیات بیشتر و کیفیت استفادۀ حرمت از آیات و یا اشکالاتی که وارد می‌شود بر کیفیت استدلال، اینها همه مسائلی است که خب همۀ این مسائل را در پیش روی داریم. 

یکی از آیاتی که به آن استدلال می‌شود بر حرمت غناء، آیۀ شریفۀ وَ مِنَ اَلنّٰاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ اَلْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اَللّٰهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّخِذَهٰا هُزُواً أُولٰئِكَ لَهُمْ عَذٰابٌ مُهِينٌ ﴿لقمان‌، ٦﴾ است. بعضی از مردم به لهو حدیث اشتغال دارند، مسائل لهوی را مطرح می‌کنند، صحبتهای لهو و لغو را می‌کنند تا اینکه مردم را بواسطۀ این صحبتها و اشتغال به این امور، از راه باز بدارند. 

کُلینی در کافی جلد ٦ صفحۀ ٤٣١ روایتی را نقل می‌کند به سند خود از محمد بن مسلم از ابی جعفر علیه السلام، قال سمعت یقول الغناء مما اوعَدَ اللَه علیه النار و تلی هذِهِ الآیه وَ مِنَ اَلنّٰاسِ مَنْ يَشْتَرِي ... غناء از جمله مواردی است که خداوند بر آن وعدۀ آتش داده و این آیه را حضرت تلاوت می‌کند وَ مِنَ اَلنّٰاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ اَلْحَدِيثِ... و همین طور در تفسیر مَجمَعُ البیان در ذیل این آیه مرحوم طبرسی آنچه که من نگاه کردم از بسیاری از مفسرین حتی از اهل تسنن می‌آورد که، منظور از لَهْوَ اَلْحَدِيثِ را آنها غناء می‌دانند، حتی یک روایتی را هم از ابی هریره نقل می کنند که قال رَسول اللَه صلی اللَه علیه و اله و سلم من مَلأ مسامعه من غناء لم یؤذن لَهُ ان یسمع صوت الروحانیین یوم القیامه. قیل و مَن الروحانیون یا رسول اللَه؟ قال قِراءُ أَهلَ الجَنَّه- که با توجه به فحوای در حدیث، آن سندش ممکن است که مفروغٌ عنه قرار بگیرد و روایت روایتی است که از مضومنش استشمام رائحۀ صدق می‌شود- کسی که گوشهای خود را از غناء پر ‌کند این صدای روحانیین را در روز قیامت نمی‌شنود. این با مبانی تطبیق می‌کند. البته این غناء چیست که حالا این را عرض می‌کنیم. از رسول خدا سؤال شد که روحانیین چه کسانی هستند؟ حضرت فرمودند که قراء اهل الجنه هستند. و ابن عباس هم از این آیه استفادۀ غناء کرده است . ابن عباس، زهری و دیگر از مفسرین از شیعه و سنی، آنها هم از لَهْوَ اَلْحَدِيثِ در این آیه استفادۀ غناء کرده اند. غیر از این، روایت هم داریم. حتی روایت دیگری هم داریم. این روایت از امام باقر بود، روایت از امام صادق هم داریم که حضرت فرمودند از مصادیق لَهْوَ اَلْحَدِيثِ، منه الغناء، از مصادیقش غناء است. این یک آیه که در ذیلش هم روایتی که تفسیر می‌کند و مصداق برای آیه تعیین می‌کند در این جا وجود دارد.