جلسه ۱

شما هر چند که قائل باشید بر این که صُوَر اشیاء عِندَ صُقع ربوبی به نحو اجمال صُوَر اشیاء موجود است، بالاخره عِندَ انکشاف العینِیَّة الخارجیّه وقتی که این صُوَر اشیاء که در صقع ربوبی هست، میلیونها سال بعد، ملائین سنه، این صور ذهنیّه که در صُقع ربوبی به نحو اجمال است بصورت عینی خارجی در می‌آید، خب این اختلاف ندارد؟ اختلاف دارد دیگر. پس شما باید موجب استکمال در ذات ربوبی باشید. استکمال در ذات ربوبی با تقدّم و سبق عدم علم، این موجب نقصان است و نقصان بدیهی البطلان است. پس بنابراین باید ما در اینجا قائل باشیم بر اینکه تمام صُوَر اشیاء، آن مبنائی را که ما خدمتتان عرض کردیم که انکشاف عینی خارجی با خود علم اجمالی در صقع ربوبی، اختلاف زمانی دارد ولی هیچ گونه اختلاف رتبی ندارد، تمام این صُوَر به عینیَّته الخارجیّه عند ذات ربوبی موجود است، گرچه از نقطۀ نظر زمان متقدّم و متأخّر هستند، این معنا، معنای غنائی است که در ذات پروردگار است. حالا استطراداً این بحث پیش آمد. در اینجا از...

سؤال: یعنی علم تفصیلی در آنجا نداریم؟

جواب: دیگر نداریم. آن وقت بحث علم اجمالی در آنجا بر می‌گردد به اسماء و صفات کلّی، یعنی نیست اسماء و صفات کلّی در آنجا عالم، عالم بساطت است، در نفس البسیط این نکات متعیّنه قرار دارد، از نقطۀ نظر جنبۀ تعلّق به ذات بسیط، در آنجا می‌شود اجمال. از نقطۀ نظر بروز و ظهور مسائل، در آنجا می‌شود، مقام، مقامِ تفصیل. این فقط از نقطۀ نظر رتبی است و الاّ از نقطۀ نظر عینیت خارجی نه، هیچ فرقی نمی‌کند. تقدّم، تقدّم علّی است نه تقدّم زمانی. 

سؤال: بنا بر این بیانی که ‌فرمودید علم اجمالیی که دیگران می‌گویند به معنای همان ابهام است.

جواب: بله. به معنای ابهام است

سؤال: پس علم اجمالیی که شما می‌فرمائید به معنای ابهام نیست 

جواب: به معنای علیّت است، جنبۀ علیّت است، مقام علیت است.