جلسه ۱۷

حالا از روایاتی که- که بحث از این روایات را قبلاً انجام دادیم- آن روایات، دفع مال را مترتب بر رشد کرده‌اند، رشد عبارت است از رشد عقلی، از آن روایات ما می‌توانیم به عنوان تنقیح ملاک و تنقیح مناط آن تکالیفی را که شارع مقدس آن تکالیف را بر ابن و بر بنت حمل کرده است، آن تکالیف را ما تقسیم کنیم و آن تکالیف را هر کدام در وضعیت و در محل خودش قرار بدهیم.

نسبت به تصرفات و وجوب تصرفات و نهی از اسراف و تبذیر و امثال ذلک، اینها تکالیفی است که متعلق است بر بالغ به عنوان انّه رشیدٌ و عاقلٌ و ذو خبرةٍ و تجربةٍ فی المسائل التجاریه و فی المعاملات و فی المحاورات و فی المعاشرة مع الناس، از این باب تکلیف تعلق می‌گیرد بر این بالغ و بر ولیِّ این بالغ، هر دو، یعنی از دو جهت: یکی تکلیف تعلق می‌گیرد بر این بالغ که اسراف نسبت به مال حرام است، وجوب کسب معیشت و امثال ذلک، اینها همه مترتب بر عقل و رشد است، از این نقطۀ نظر. اباحه‌ی تصرف در اموال در هنگام تحقق رشد عقلی است، از این باب است. این از یک طرف و من ناحیةٍ اُخری، تعلق تکلیف بر ولیّ این طفل است که وجوب دفع مال ... فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوٰالَهُمْ ... ﴿النساء، ٦﴾ تعلق تکلیف بر ولیّ و وصیّ هنگام رشد عقلی است، ممکن است یکی تا بیست سال هم رشد عقلی نداشته باشد، تا بیست و چهار سال و بیست و پنج سال هم رشد عقلی نداشته باشد، حتی تا سی سال و چهل سال هم نداشته باشد، بعضی‌ها هستند که مخبّل‌ هستند، فرض کنید که آنقدر سفیه‌ هستند، به مقدار کافی،[عقل و فهم] ندارند نه اینکه سفیه متعارف که فرض کنید که حالا حتماً احتیاج به طبیب و دوا و مداوا است، نه، قدرت تصمیم ندارد، قدرت تفکر ندارد و نمی‌تواند تصمیم بگیرد برای دفع مال، یک دفعه می‌بینی فرض کنید که مال را می‌برد در یک مخارجی صرف می‌کند که عقلاء این را نمی‌پسندند و این را بچگانه می‌دانند. نه تکلیف بر عهده‌ی این است و نه...، تکلیفی که می‌گویم می‌دانید منظورم چه است؟ تکلیفِ بر عهده‌ی این عبارت است از وجوب و حرمتی که عقاب مترتب بر این است، این تکلیف مورد نظر است نه تکلیفی که فرض کنید که حالا همان طوری که قبلاً در بحث‌های گذشته عرض کردیم صرف یک الزامی باشد ولو اینکه آن الزام هم هیچ جهت عقاب اخروی و اینها هم بر آن مترتب نباشد، این تکلیف، تکلیفی که عقاب بر آن مترتب هست آن تکلیفی است که باید آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً باشد. خب این مطلب نسبت به این مسئله.