جلسه ۱۵

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم

[ شروع جلسۀ درسی شمارۀ١٤٨]

یک روایتی در اینجا صحبت شد به مناسبت بلوغ : 

بابُ انَّهُ لا حَدَّ علی المجنون و لا صبی و لا نائم 

بعد حضرت در اینجا می‌فرمایند که: لا حَدّ علی المجنون حتّی یُفیق و لا علی صبی حتی یدرک و لا علی النائم حتّی یستیقظ. خب این روایت هم روایت معتبری است، سندش صحیح است، گرچه صدوق این را مرسل نقل می‌کند ولکن این روایت، روایت شیخ است در تهذیب و روایت روایت صحیح سندی هست. این روایت موافق با قواعد است. چون صبی تا وقتی که به مرحلۀ ادراک برسد حد از او برداشته می‌شود.

ولی یک مطلبی در اینجا هست که روایت باز روایت صدوق است که به امام باقر علیه السلام می‌رساند: عَن ابن رئاب عن ابی عبیده قال فی رَجلٍ وَجبَ علیه الحد فلم یضرب حتی خولط، تا این که دیوانه می‌شود، فقال اِن کانَ اوجبَ علی نفسه الحد و هو صحیح لا علة بین ذهاب عقل اقیم علیه الحد کائناً ما کان. این روایت با روایت مجنون ممکن است در تعارض باشد. از یک جهت که اگر ما مجنون را به دو معنا بگیریم، یعنی دو ظرف برای مجنون قائل بشویم: یکی ظرف فعل و یکی هم در ظرف اجرای حد، ممکن است در ظرف فعل، صحیح العقل باشد ولی در ظرف اجراء حد، صحیح نباشد. اگر به این دو معنا بگیریم در اینجا آن روایت با این روایت در تعارض واقع می‌شود. و اگر به یک معنا بگیریم یعنی در هنگام فعل این مجنون باشد نه در اجرای حد، اگر این طور باشد پس این روایت در این صورت با آن روایت منافات پیدا نمی‌کند. ولکن ما همان طور که عرض کردیم گفتیم که اصلاً اگر جنون را به معنای زمان حد بگیریم این اوفق با قواعد است چون حد یک جنبۀ تنبیهی دارد، فقط نفس حد نیست. فرقی نمی‌کند شما چه به یک درخت شلاق بزنید یا به یک دیوانه بزنید، فرقی نمی‌کند. اصلاً جنبۀ تنبیهی در اینجا ندارد. اگر به جای صد ضربه هزار ضربه هم بزنید انگار یکی هم نزدید چون اصلاً دیوانه که نمی‌فهمد. مثل این که به یک بی هوش بیایید حد بزنید حالا چه فرقی می‌کند به این فرش بزنید یا به شخص این حد را بزنید، این حد در اینجا چه اثری دارد؟