مرتب سازی:
جلسه ۱۲
12[تأویل و توجیه اول برای این دو روایت به ظاهر عجیب:]
این روایت موجب این شده است که بعضیها مثل مرحوم شیخ طوسی بفرماید که این خطایی که در اینجا هست که خطای مرأه و غلام و عبد و صبی این عمد است، این بر آن اساسی است که مخالفین میگویند، مخالفین از اهل تسنن، اگر قتلی بدون حدید باشد آن قتل قتل خطئی است، لذا حضرت در این جا این قتل خطئی را قتل عمدی مطرح میکنند میگویند نه ولو اینکه قتل، قتل به غیر حدید باشد، با حبلی یک کسی را خفه کنند و بکشند، در این صورت باز قتل، قتل خطئی است.
[اشکال بر توجیه اول:]
اولاً یک همچنین مسئلهای دلیلی بر یک همچنین توجیهی در روایت ندارد که اینها آمدهاند و با غیر حدید این قتل را انجام دادهاند که الان در قبال مخالفین باشد. این یکی.
ثانیاً این اختصاص به مرأه ندارد، خب مرد هم همین طور است، حرّ هم همین طور است، حرّ هم اگر به غیر حدید باشد مشمول این روایت هست، پس بنابراین توجیه مرحوم شیخ طوسی در غیر از جای خودش هست.
و تائید میکند این را روایات دیگری که میفرماید: اِنّ عمدَ الاَماء مِثلُ الخَطَئ. این هم یک روایت دیگر.
حالا راجع به وجه جمع بین این...
سؤال: ...؟
جواب: نه میخواهم بگویم که تایید میکند که این دو تا روایت محل اشکال است، این قضیه را خواستم بگویم، تایید روایت را نمی کند. تأیید این مطلب که این دو تا روایت محل اشکال است و باید برایش فکری بشود.
در اینجا بعضی مثل مرحوم شیخ اصلاً آمدند این طور تأویل کردند، و خب این قابل برای تأویل نیست.
[توجیه دوم:]
یا اینکه مثل مرحوم مجلسی قائل بشویم به اینکه باید این دو تا روایت را طرح کرد چون این مخالف با مشهور بلکه مخالف با اجماع و بلکه اصلاً مخالف با عقل است. یعنی حالا بالاتر از اجماع اصلاً با عقل این قضیه مخالفت دارد. البته در اینجا میفرماید که شاید منظور از خطا این باشد که اینی که اینها انجام میدهند چون عقلشان ناقص هست این را انجام میدهند نه اینکه آن خطا، خطای اصطلاحی باشد، بلکه به خاطر اینکه بالاخره هم مرأه و هم غلام، اینها چون عقلشان ناقص است عمد در اینجا تلقی میشود، یعنی در اینجا خلاصه مسئله، مسئلۀ عمد است. بخاطر نقصان عقل، رفع قِوَد و قصاص از آنها نمیشود. بجهت اینکه خلاصه در اینجا خطا و نقصان آنها حکم مسئلۀ عمد را دارد در رَجلِ بالغ. البته ما ممکن است این را قبول بکنیم، یعنی احتمال اینکه حضرت میفرماید خطای مرأه و غلام، عمد است، منظور این باشد که گرچه غلام یا عبد، اینها سنشان در سن پایین است ولکن چون اینها از روی عمد انجام دادند این حکم عمد در اینجا منتفی نمیشود.