جلسه ۱۲

سؤال: همان روایت اول هم آقا آن سؤال راوی که در مورد غلام می‌پرسد، می‌پرسد و هو غیر مدرک، درست است سیزده ساله است و...

جواب: نه، منظور از ادراک، ادراک حلم است. ١٣ سالش است ولی هنوز ادراک حلم نکرده.

سؤال: منظور عقلش نیست؟

جواب: نخیر، نه، ادراک، ادراک عقلی نیست. 

مسئلۀ دیگری که در بلوغ مطرح است و باید به آن توجه بشود و میزان برای تکلیف را در ترتب حکم مشخص کنیم، مسئلۀ حدود و قِوَد و دیات است.

یک روایت است از: صفار عن حسن بن موسی عن غیاث بن کلوب عن اسحاق بن عمار عن جعفر عن ابی علیه السلام اَنَّ علیاً علیه السلام قال انتظرو بالصغار الذین قُتِلَ ابوهم اَن یکبروا فَاذِا بلغوا خُیّروا فان احبّوا قتلوا او عَفَو او صالَحُوا، در این روایت قصاص را مترتب بر بلوغ کرده و بعد از بلوغ اینها مخیّر هستند بر اعدام یا عفو یا دیه. خوب این یک روایت.

یک روایت، روایت محمد بن یعقوب است، کافی جلد ١٩ صفحۀ ٦٦( سِتَه و ستین): سکونی[عن] ابی عبداللَه علیه السلام؛ قالَ امیرالمؤمنین فی رَجُلٍ و غُلامٍ اشترکا فی قَتِل رَجلٍ یک مرد و یک غلام، غلام یعنی نه صبّی است و نه بالغ است، بین صباوت و بین بلوغ. اشترکا فی قتل رَجُلٍ فقتلا فقال امیرالمؤمنین علیه السلام، اذا بلغ الغلامُ خمسة اشبار اُختص منه، وقتی غلام برسد به پنج شبر، قصاص بر او جاری می‌شود و اذا لم یکن یبلغ خمسه اشبار و ما قُضِیَ بالدّیه، این غلام باید دیه بپردازد. این یک روایت است که در اینجا حضرت وصول به این مرتبه را، خمسة اشبار را، موجب برای قِوَد می‌دانند. البته روایتش هم صحیح است، روایت محمد یعقوب عن... عن سکونی، که صحیح است.

روایت دیگر روایت عبداللَه بن جعفر است در قرب الاسناد عن جعفر عن ابی عن علی علیه السلام انه کان یقول فی المجنون و ؟ الذی لا یفیق و الصبی الذی لم یبلغ، حضرت می‌فرماید که عمدُهُما خَطَأ تَحمِلهُ العاقله، این روایت، روایتی است که فقهاء به آن فتوا می‌دهند و مبنای معروف عمد الصبی خَطَأ از این روایت گرفته شده است، البته این روایت را اگر به آن دقت بکنید با مقتضای قواعد عقلی هم تطبیق می‌کند. چون مجنون و ؟، آن کسی که عقلش را از دست داده و مجنون، عمدش عمد تلقی نمی‌شود و مسلم است و همین طور در اینجا صبی هم که به بلوغ نرسیده است، در اینجا حضرت این را ملحق کرده است به همین مجنون و عمد او را خطا تلقی کرده‌اند، این روایت هست.