جلسه ۷

بعضی از احکام است که اینها متعلق به معاملات است. 

بعضی از احکام است که اینها احکام وضعی است.

بعضی از احکام، احکام تکلیفی است.

بعضی از احکام شارع، احکام جزائی است.

بعضی از احکام، احکام حدود و کیفر است. 

بعضی از احکام، احکام غیر جزایی است و احکامی است که بر آنها ثواب تعلق دارد و بر خلافش عقاب تعلق دارد. 

بعضی از این احکام، احکامی است که بر آنها عقاب و ثواب تعلق ندارد ولیکن اینها احکامی است که در دنیا اثراتی بر آنها مترتب است.

بعضی از این احکام، احکامی است که اینها اثر دنیوی ندارند بلکه اثر اخروی دارند.

احکامی که مجموع آن احکام، فقه و تشریع اسلامی ما را تشکیل می‌دهند، این احکام را ما می‌بینیم که تفاوت دارند. شکّی نیست در اینکه احکامی را که شارع آن احکام را مترتب می‌کند بر مکلف، در بعضی از این احکام قطعاً عقل دخالت دارد و اگر عقل وجود نداشته باشد، نه اینکه دیوانگی باشد و جنون، نه، سفاهت باشد، یعنی عدم تمامیت عقل باشد، عدم تمامیّتی که احراز برای تعلق تکلیف را بکند، این تمامیت نه آن عقلی که آن عقل پیغمبر است، نه آن عقلی که مربوط به ائمه است، آن عقل منظور نیست، عقلی که محرِزِ موضوع برای تعلق تکلیف است، این عقل مورد نظر است، اگر این عقل شرط باشد مانند احکامی که بر مخالفت با این حکم، عقاب تعلق می‌گیرد یا بر مخالفت با این حکم جزای دنیوی تعلق می‌گیرد، کیفر دنیوی تعلق می‌گیرد، حقوق جزایی نسبت به دنیا تعلق می‌گیرد، در یک همچنین احکامی شکّی نیست که آن عقل باید محرِزِ قابلیت مکلف را برای تعلق تکلیف داشته باشد و ما قطعاً...

فرض کنید که من باب مثال راجع به اینها، این همه آیات هست، این همه روایات هست، می‌فرماید که: …. وَ مٰا رَبُّكَ بِظَلاّٰمٍ لِلْعَبِيدِ ﴿فصلت‌، ٤٦﴾ مثلاً یکی از آیات …. وَ لاٰ يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً ﴿الكهف‌، ٤٩﴾ است. آیاتی که مربوط به قصاص است وَ لَكُمْ فِي اَلْقِصٰاصِ حَيٰاةٌ…. ﴿البقرة، ١٧٩﴾ وَ كَتَبْنٰا عَلَيْهِمْ فِيهٰا أَنَّ اَلنَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ اَلْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَ اَلْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَ اَلْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَ اَلسِّنَّ بِالسِّنِّ وَ اَلْجُرُوحَ قِصٰاصٌ … ﴿المائدة، ٤٥﴾ آیاتی که مربوط به جزا و اینها است، خب در اینجا دو مسأله برای ما مورد توجه قرار می‌گیرد: